Αχ βρε κόσμε γυάλινε...

Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου

 Ποιος θα μου δώσει δύναμη

τον κόσμο αυτό ν’ αλλάξω,

να φτιάξω όμορφες καρδιές

μεγάλες και πονετικές,

τις σκάρτες να πετάξω;

Να σου δώσω μια να σπάσεις,

αχ βρε κόσμε γυάλινε,

και να φτιάξω μια καινούργια

κοινωνία άλληνε.

Να φτιάξω φίλο αληθινό

το φίλο να πονάει.

Τα βάσανα και οι καημοί

να λείψουνε απ’ τη ζωή

κι όμορφη να κυλάει.

Και στης γυναίκας την καρδιά

να βάλω λίγη μπέσα,

να της ανάψω μια φωτιά

να καταστρέψω την ψευτιά

που ’χει στα στήθια μέσα.

ΕΥΤΥΧΙΑ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ

Μουσική:  Απόστολος Καλδάρας

             Ερμηνεία: Στέλιος Καζαντζίδης              

Εσύ αποφασίζεις...

Είμαστε από καλή γενιά

Έχεις χρέος...

Celui qui dit les choses sans rien dire

Celui qui dit les choses sans rien dire

Quel désordre il y a dans tout ce que l’on voit
l pousse dans les champs des fleurs qui n’ont rien à y faire
Et Chagall dit sur tous les tons qu’il n’est pas là
Du tout réaliste et sans doute
On peut facilement le lui concéder
Mais pourtant Marc si tu permets cette familiarité poétique
Laisse moi te dire que c’est la réalité que je trouve admirable chez toi
Brueghel du vingtième siècle
Et ce n’est point par hasard qu’Ambroise Vollard qui était
Un homme bizarre et malin t’a demandé
D’illustrer les fables de La Fontaine
Ton oeuvre est une grande fable et l’on sait bien
Que sans la réalité jamais les renards
Ne parleraient aux corbeaux dans les arbres
Quel désordre il a dans tout ce qu’on voit
Rivalise si tu peux avec ce désordre des choses
Avec les morceaux de verre brillant dans la poubelle univers
La paille dans les cheveux de qui dormit dans une meule
L’homme déjà sait imiter les étoiles filantes
Mais le plus difficile est une histoire de tous les jours
Aragon, Celui qui dit les choses sans rien dire

Αυτός που μιλάει για τα πράγματα, χωρίς να λέει λέξη

Τι αταξία υπάρχει σ’όλα αυτά που βλέπουμε

στους αγρούς φυτρώνουν λουλούδια που δεν θα ‘πρεπε να είναι εκεί

κι’ο Chagall λέει παντιοτρόπως πως δεν είναι εκεί

αναμφίβολα καθόλου ρεαλιστής

μπορούμε εύκολα να του το παραχωρήσουμε

Αλλά, Μαρκ, αν μου επιτρέπεις, αυτή η ποιητική οικογένεια

Άσε με να σου πω, ότι αυτό που θαυμάζω σε σένα είναι η πραγματικότητα

Brueghel του εικοστού αιώνα

και δεν είναι τυχαίο που ο Ambroise Vollard

άντρας περίεργος και πονηρός

σου ζήτησε να εικονοραφήσεις τα παραμύθια του La Fontaine

Ξέρουμε καλά πως το έργο σου είναι ένα μεγάλο παραμύθι

και πως χωρίς την πραγματικότητα

ποτέ οι αλεπούδες δεν θα μιλούσαν στα κοράκια στα δέντρα

Τι αταξία υπάρχει σ’όλα αυτά που βλέπουμε

Ανταγωνίσου αν μπορείς μ’αυτή την αταξία των πραγμάτων

με τα κομμάτια γυαλιού που λάμπουν στα σκουπίδια

σύμπαν το άχυρο στα μαλλιά όποιου κοιμάται στο αλώνι

ο άνθρωπος ξέρει ήδη να μιμείται τα πεφταστέρια

μα το πιο δύσκολο είναι η ιστορία της κάθε μέρας

ο Aragon, αυτός που λέει τα πράγματα χωρίς να λέει τίποτα

Ο Marc Zakharovich Chagall επενδύει με 25 λιθογραφίες την ποητική συλλογή  του Louis Aragon “Celui qui dit les choses sans rien dire”. Οι λιθογραφίες τυπώθηκαν στο Atelier Lacouriere et Frelaut και εκδόθηκαν απο τις εκδόσεις Maeght το 1976.

Ευχαριστώ τον πολύτιμο Dali για τη μετάφραση …

Redflecteur 

Ενημέρωση ανάρτησης 3/10/2014:

Η ανάρτηση αυτή δημοσιεύτηκε πέρυσι τον Νοέμβριο, στο ιστολόγιο Redflecteur. Σήμερα και με αφορμή την ημερομηνία γέννησης του Louis Aragon, το ιστολόγιο θεώρησε σκόπιμο λόγω της μοναδικότητάς της να την εμπλουτίσει  με καινούργια στοιχεία. Δείτε τη νέα ανάρτηση εδώ.

“ΞΥΠΝΗΜΑ” - Ποίημα που δημοσιεύτηκε στο πρώτο αριστερό έντυπο που κυκλοφόρησε στην Κύπρο

Ποίημα με τίτλο το “ΞΥΠΝΗΜΑ” που δημοσιεύτηκε στο πρώτο αριστερό έντυπο που κυκλοφόρησε στην Κύπρο στις 13/26 Ιουνίου του 1922,  στην δεκαπενθήμερη φυλλάδα ”Η Φωνή του Λαού”. Το ποίημα δημοσιεύτηκε στο φύλλο με αριθμό 10 (12/25 Νοεμβρίου 1922) και υπογράφουν “οι Σοσιαλισταί”:

Ξυπνήστε απ΄το λήθαργο εργάτες τορινοί

κι΄όλοι οι προλετάριοι του κόσμου ενωθείτε

το φίμωτρο πετάχτε  το, κι΄όλοι με μια φωνή,

φωνάξετε πως θέλετε λέφτεροι πια να ζήτε!

Πετάχτε ναι, το φίμωτρο και όλοι αδελφωμένοι

σ’ εκείνους που σας κράτησαν σκλάβους τόσον καιρόν,

σ’ αυτούς που με το αίμα σας είνε αναθρεμμένοι,

σ’ αυτούς που αδικήματα κάνουν ένα σωρό,

και κάνουνε το βίο σας φρικτό! ανιαρό!

σ’ αυτούς που γύρω σας σκορπούν την κάθε συμφορά

σ’ αυτούς που απ’ τον ιδρώτα σας παιρνουν την ευτυχίαν

σ’ αυτούς που πάντα θέλουνε κυρέλια να φορήτε,

αλύπητα κτυπάτε τους και ειπέτε τους να μάθουν

πως πια δεν τους ανέχεσθε και πως δεν ειμπορήτε

να ζήτε σ’ τούτη τη ζωή, τη λευτεριά ποθήτε.”

Σοσιαλισταί

 * Απο το βιβλίο ” Η Κυπριακή Αριστερά στην Πρώτη περίοδο της Βρετανικής Αποικιοκρατίας: Εμφάνιση, Συγκρότηση, Εξέλιξη” εκδόσεις Ταξιδευτής

Αγκάρρα

Θάλασσα και Αντίσταση - 104 χρόνια από τη γέννηση του Νίκου Καββαδία

Σαν σήμερα, στις 11 Γενάρη του 1910 γεννήθηκε ο Νίκος Καββαδίας. Ο ποιητής που ύμνησε με το έργο του τον εργάτη της θάλασσας, τον ιδρώτα του, τη σκέψη, τα φαντάσματα, τους έρωτες, τις αδυναμίες, τα όνειρά του. Ο ταξιδευτής που έφτιαξε στίχους όλα όσα διαδραματίζονται πάνω σ’ ένα βαπόρι που σκίζει τους ωκεανούς των πιο μακρινών ταξιδιών, στους πιο ξωτικούς προορισμούς, έχοντας για σημαία του την ελευθερία του νου και της ψυχής. Ο ναυτικός που δεν κλείνεται στα λιμάνια όταν το βαπόρι δένει, προσωρινά, μέχρι να σαλπάρει ξανά και η αίσθηση της δύναμης που δίνει η ελευθερία του ταξιδιού στην απέραντη θάλασσα να αναστηθεί.

Η υπεράσπιση της ελευθερίας οδηγεί τον ποιητή στην Αντίσταση. Στη διάρκεια της Κατοχής ο Καββαδίας εντάχθηκε στο ΕΑΜ, αρχικά στο ΕΑΜ Ναυτικών και αργότερα στο ΕΑΜ Λογοτεχνών - Ποιητών. Την περίοδο αυτή άρχιζε να δημοσιεύει και τα αντιστασιακά του ποιήματα με πρώτο το «Αθήνα 1943», ενώ το 1944 δημοσίευσε το ποίημα «Στον τάφο του ΕΠΟΝίτη». Το 1945 δημοσίευσε το «Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα» και το ποίημα «Αντίσταση». Ο Νίκος Καββαδίας ανέλαβε για ένα διάστημα επικεφαλής του ΕΑΜ Λογοτεχνών - Ποιητών μέχρι που μπάρκαρε πάλι, ενώ το 1946, μαζί με άλλους διανοούμενους, υπέγραψε διαμαρτυρία κατά του Γ΄ Ψηφίσματος που ήταν ο «θεμέλιος λίθος» του αντικομμουνιστικού οργίου. Λίγο πριν το πραξικόπημα της 21ης Απρίλη 1967 έδωσε μια μεγάλη συνέντευξη στο περιοδικό «Πανσπουδαστική», όπου αφιέρωσε και το ποίημά του «Σπουδαστές». Στη διάρκεια της δικτατορίας αξιοποιήθηκε ως σύνδεσμος ανάμεσα σε αντιστασιακές οργανώσεις. 

Όνειρα και παραμύθια

Tραγουδάς το χιόνι από το σπίτι;

μέσα στη ζεστή σου γειτονιά;

Nα το τραγουδήσεις απ' του αλήτη,

κι αν μπορείς, την ξέσκεπη γωνιά.

                                   

Nα το τραγουδήσεις με το χτίστη,

στ' ανεμοδαρμένο του γιαπί·

με την εργατιά, γεμάτη πίστη,

που τους πάγους σπάει με το τσαπί.

Nα το τραγουδήσεις ζευγολάτης,

της κρουσταλλιασμένης γης σποριάς·

στα ψηλά γιδόστρατα αγωγιάτης,

που στο χιόνι τα 'θαψε ο βοριάς.

Nα το τραγουδήσεις στο σοκάκι,

σαν εμένα, κι όπως, μια βραδιά,

χιόνι, από το τρύπιο μου σακάκι,

γέμιζε την άδεια μου καρδιά.

[Στίχοι του Ευρυτάνα -στην καταγωγή- ποιητή Θανάση Κυριαζή (1887-1950) ]

Φωτογραφία και ποίημα από τον "Ευρυτάνα ιχνηλάτη"

Έγινε η απώλεια συνήθειά μας

Γλείφω το οξύ απ΄ τις ρωγμές των χειλιών σου

και προσπαθώ να σου απαλύνω τον πόνο.

Τα χρόνια που περάσανε μ΄ αφήσανε μόνο

να ψάχνω την πνοή μου στον νεκρό εαυτό σου.

Ζητάω βοήθεια από ανήμπορα χέρια

που ριγούν στην αγάπη και τον τρόμο.

Πήρες λάθος τον δικό μου δρόμο

και ψάχνεις το φως μου σε σβησμένα αστέρια.

Η απουσία σου μ΄ εξουθενώνει

και δεν μπορώ να συνηθίσω.

Νιώθω να προχωράω μπροστά

μα πάντα φτάνω πίσω.

Κι αυτή η αλήθεια με σκοτώνει.

Σβήνω τα ίχνη από τα ψέματά μας

παραπατάω στη σιωπή.

Έγινε η απώλεια συνήθειά μας

κι ο έρωτας μια άρρωστη κραυγή.

Παντελής Ροδοστόγλου

Διάφανα Κρίνα

«Στίχοι γραμμένοι στο φρενοκομείο» Γ. Βιζυηνού

Ή επιφυλλίδα του Κώστα Βάρναλη που αναρτούμε  σήμερα δημοσιεύτηκε στα 1938 στην εφημερίδα «Πρωΐα» με θέμα το ποίημα του Βιζυηνού «Στίχοι γραμμένοι στο φρενοκομείο». Την αναδημοσιεύουμε από το ιστολόγιο  Ο άγνωστος ΒΑΡΝΑΛΗΣ και αδημοσίευτα ποιήματά του:

ΕΝΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΟ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ

Ο νεοελληνικό Παρνασσός μέσα στα διακόσια πενήντα χρόνια (τοσ' είναι η ηλικία του), έχει να δείξει μεγάλο πλήθος από ποιητές. Όταν συλλογιστεί κανείς, πως οι περισ­σότεροι απ’ αυτούς, έχουν εκδώσει και δυο και τρεις ποιητικές συλλογές, τότε θα μπορέσει να λάβει μιαν ιδέα για τη μεγάλη στιχοπλημμύρα, που γεμίζει την πνευματική ζωή του τόπου.

-- Κι όμως! Το βουητό αυτής της στιχοπλημμύρας δε φτάνει, ως τη συνείδηση του πλήθους. Αλλά και σ' αύτην τη συνείδηση των μορφωμένων ανθρώπων μοναχά λίγα ονόματα φτάνουν. Όσο για τα έργα κι αυτωνώνε των «εθνικοποιημένων» ποιητών και των περισσότερων από τους άλλους μοναχά οι «άνθρωποι του επαγγέλματος» τα ξέρουν ή πολύ ή ξώπετσα, δηλ. μοναχά οι λόγιοι: οι «συνάδελφοι», οι κριτικοί, οι δημοσιογράφοι. Συμ­βαίνει μάλιστα να κυκλοφορούνε στο στόμα του λαού μερικά τραγούδια, που οι στίχοι τους είναι πολύ γνωστών ποιητών, μα αυτοί που τους τραγουδάν, είδηση δεν έχουνε ποιανού είναι. Τέτοια τραγούδια είναι η «Μυγδαλιά» του Δροσίνη, τα «Δυο γλυκά ματάκια» του Πολέμη, το «Ένας βράχος στα βουνά - συλλογιέται μοναχός του» του Βιζυηνού κλπ. Τα παλιότερα χρό­νια, πριν «επιπέσουν» ενάντια στην καλαισθησία του ελληνικού λαού οι συνθέτες των επιθεωρήσεων, τα περισσότερα τραγούδια του λαού ήτανε γνωστών ποιητών μελοποιημένοι στίχοι ακόμα και του Σολωμού («Ποια είναι κείνη - που κατεβαίνει»), του Βαλαωρίτη («Του κάκου φεύγ' η θάλασσα») του Μαρτζώκη («Είναι φορές, που ο δύστυχος τρελαίνομαι για σένα») κτλ.

Ανάλογα με τη σκοπιά, απ’ όπου στέκοντας, ο κριτικός θα κοιτάξει να εχτιμήσει την ποιότητα του νεοελληνικού έμμε­τρου λόγου, ή θα του αρνηθεί μονοκοπανιάς κάθε αξία (Σχολή της Άρνησης, που εδρεύει στο πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης) ή θα βρει σε όλα τα ποιήματα μιαν όποια δικαίωση της υπαρξής τους (Σχολή της Κατάφασης, που έδρευε στα Επτάνησα και τώρα στην Αθήνα). Όταν όμως συλλογιστούμε, πως η πρώτη απ’ αυτές τις σχολές αρνιέται και το Βαλαωρίτη και τον Παλαμά και το Γρυπάρη και το Μαλακάση και τον Πορ­φύρα και πως δεν καταδέχεται να μολυνθεί με το άγγιγμα ενός Καρυωτάκη ή ενός Φιλύρα, τότε θα ομολογήσουμε πως η υπερ­βολή στον έπαινο έχει μέσα της περισσότερη δικαιοσύνη από την υπερβολή στην κατηγόρια.

Φυλλομετρώντας κανείς μιαν όποια νεοελληνική Ανθολο­γία θα συναντήσει πολλές φορές ποιήματα των πιο ονομασμένων ποιητών μας πάρα πολύ άσκημα, όπως π.χ. το «Όνειρο» του Σολωμού μα όχι σπάνια θα συναντήσει και δευτερότερων ποιητών αριστουργηματικά ποιήματα. Ένα τέτοιο ποίημα είναι του Βιζυηνού οι «Στίχοι γραμμένοι στο φρενοκομείο».

Δεν πρόκειται να βιογραφήσουμε τον ποιητή. Σημειώνουμε μοναχά, πως γεννήθηκε στα 1848 στη Βιζύη της Θράκης («της Θράκης τα χωριά πολλά - σαν τη Βυζώ κανένα, - με γειτονιά στα χαμηλά - που Πλάτσα τηνε λένα...») και πως πέθανε στο Δρομοκαΐτειο των Αθηνών στις 16 του Απρίλη του 1896.

Μέσα στα χαρτιά, που άφησε πεθαίνοντας στο φρενοκο­μείο, βρέθηκε κι αυτό το ποίημα. Πιθανότατα δεν είχε τίτλο. Μα ο φίλος του και βιογράφος του Ν. Βασιλειάδης, που το δημοσίεψε μέσα στο έργο του: «Εικόνες Κωνσταντινουπόλεως και Αθηνών», του έδωσε το γενικότατο τίτλο «Στίχοι γραμμένοι στο φρενοκομείο». Το ποίημα είναι τούτο :

Μες στα στήθια ή συμφορά

σαν το κύμα πλημμυρά,

σέρνω το βαρύ μου βήμα

σ'έίνα μνήμα!

Σαν μ' αρπάχθηκε η χαρά,

που εχαιρόμουν μια φορά,

έτσι σε μιαν ώρα...

μες σ' αυτήν την χώρα

όλ' άλλαξαν τώρα!

Και από τότε, που θρηνώ

το ξανθό και γαλανό

και ουράνιο φως μου,

μετεβλήθη εντός μου

και ο ρυθμός του κόσμου.

Μες στα στήθια ή συμφορά

σαν το κύμα πλημμυρά,

σέρνω το βαρύ μου βήμα

σ' ένα μνήμα...

Τον σταυρό τον αψηλό

αγκαλιά γλυκοφιλώ

το μυριάκριβο όνομα της,

κι απ’ τα χώματα της,

η φωνή της η χρυσή

με καλεί: «Έλα και συ

δίπλα στο ξανθό παιδί σου

και κοιμήσου!»

Στίχοι αδροί κι αρμονικοί, στροφή μεστή και κακοδεμένη, ρίμες φροντισμένες, σχεδόν πλούσιες· και γλώσσα πλέρια δημο­τική, αν έλειπε εκείνο το «μετεβλήθη». Η δημοτική γλώσσα στην ποίηση της αθηναϊκής σχολής για πρώτη φορά έφτανε σε τόσο ύψος. Κ' επί πλέον το ποίημα του Βιζυηνού ξεπερνά όλην την κρύα και ψευτοκλασική περισσοτεχνία των Ραγκαβήδων και των Σούτσων, καθώς κι όλη την ρητορική συναισθηματικό­τητα των Βαλαωρίτηδων, γιατί έχει μέσα του αληθινή συγκί­νηση, τη ζέστα μιας ψυχής, που εξομολογιέται χωρίς να πο­ζάρει.

Γενικά η συμβολή του Βιζυηνού στη νεοελληνική ποίηση είναι, πως την έστρεψε από τα έξω προς τα μέσα του ανθρώπου, από το αντικειμενικό και το απρόσωπο στο υποκειμενικό και το ατομικό. Έδωσε δηλ. στην ποίησή μας για πηγή έμπνευσης το συγκινημένο Εγώ. Βέβαια τα περισσότερα ποιήματα του Βιζυηνού είναι πολύ κατώτερ' απ’ αυτό, που δημοσιεύουμε... Η γλώσσα του σ' αυτά είναι αναρχημένη κι ανακατεμένη, οι στίχοι του πλαδαροί και χασμωδικοί, το περιεχόμενο του πεζολογικό ή διδαχτικό. Όμως μ' αυτό του το ποίημα έδειξε ως πού θα μπορούσε να φτάσει, αν είχε μπροστά του μιαν καλλιεργημένη δημοτικιστική παράδοση κι αν δεν έχανε τα λογικά του άπανου στην ωριμότητα της ηλικίας του και του ταλάντου του. Ενώ σ' όλο του το άλλο έργο έμεινεν ένας πρόδρομος, μ' αυτό του το ποίημα έγινε ο φτασμένος Δάσκαλος.

Αυτό το ποίημα το πρωτογνωρίσαμε στα νιάτα μας σε πολύ κακήν κατάσταση. Στη σειρά της νεοελληνικής Βιβλιοθή­κης Φέξη είχε δημοσιευτεί μια συλλογή «Ποιήματα» του Βιζυηνού και μέσα εκεί, στο τέλος, είτανε κ' οι «Στίχοι γραμμενοι στο φρενοκομείο». Πρώτα πρώτα λείπουν οι στροφές 3η και 4η και στη θέση τους υπάρχουν άλλες δέκα άσχετες με το ποίημα :

Νιοι και νιές που περπατούνε

και φαιδρά με χαιρετούνε,

ή φαιδρότης (των) θα λείψη

άμα ιδούνε να προκύψη

η δική μου θλίψη.

Ως και τα μικρά παιδιά

που έχουν εύθυμη καρδιά

κάμνουν πρόσωπο θλιμμένο,

σαν με βλέπουν τον καημένο

να διαβαίνω,

κτλ. κτλ.

Φαίνεται, πως οι δέκα αυτές στροφές αποτελούνε σχεδίασμ' ατέλειωτο ξεχωριστού ποιήματος που πιθανότατα αναφέρεται στην τρέλα του.

Η κατανόηση του ποιήματος δε σκοντάφτει σε καμιά δυ­σκολία. Είν' ένα ελεγείο σε μια μικρούλα ξανθή, που πέθανε ξαφνικά και που ο ποιητής την άγαπούσε πολύ.

Μια ανωμαλία εκφραστική υπάρχει στην αρχή της 5ης στροφής.

Τον σταυρό τον αψηλό

Αγκαλιά γλυκοφιλώ

το μυριάκριβο όνομα της κλπ.

Αν όμως γράψουμε :

Στο σταυρό τον αψηλό κλπ.

τότε στρώνει ο στίχος και το ύφος. Υποθέτουμε, πως έτσι θα είτανε το κείμενο. Μα είτε από κακή ανάγνωση του πρώτου εκδότη είτε από τυπογραφικό λάθος, ο στίχος αυτός μας παραδό­θηκε χαλασμένος.

Ο άγνωστος ΒΑΡΝΑΛΗΣ και αδημοσίευτα ποιήματά του

«Μεγαλοϊδεάτες ― Ο Γιώργος Κοτζιούλας γράφει στο «Ρίζο της Δευτέρας» (4/12)

Σ. Σκίπης

Το τέταρτο από τη σειρά άρθρων του Γιώργου Κοτζιούλα στην εφημερίδα «Ρίζος της Δευτέρας».

Οι περισσότεροι γνωρίσαμε τον Κοτζιούλα από τα ποιήματά του. Αγνοούμε το μεγαλύτερο μέρος του πολυδιάστατου έργου του και ο κυριότερος λόγος είναι γιατί αυτό παραμένει ανέκδοτο. Μια πτυχή αυτού του έργου είναι η αρθρογραφία στον τύπο. Σε εφημερίδες και περιοδικά έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς πολλά άρθρα του Κοτζιούλα για λογοτεχνικά ζητήματα, κριτικές, χρονογραφήματα και θεωρητικά κείμενα.

Προσπαθώντας να συμβάλλουμε στην ανάδειξη αυτής της λιγότερο γνωστής πλευράς  του έργου του, συγκεντρώσαμε και αναρτούμε στο διαδίκτυο, σταδιακά από τη στηθάγχη, όλα τα άρθρα του Κοτζιούλα στην εφημερίδα «Ρίζος της Δευτέρας». Τον «Ρίζο της Δευτέρας» με τον υπότιτλο «Εβδομαδιαία δημοκρατική εφημερίδα του λαού - Πολιτική, οικονομική, φιλολογική, σατιρική» τον έβγαζε το ΚΚΕ αυτή την συγκεκριμένη μέρα της βδομάδας που ο Ριζοσπάστης, ως πρωινό φύλλο, δεν κυκλοφορούσε. Η έρευνά μας αφορά την περίοδο από 21/10/1946 έως 22/12/1947, δηλαδή από το πρώτο μέχρι και το 62ο φύλλο της εφημερίδας. Στο διάστημα αυτό στον «Ρίζο της Δευτέρας» δημοσιεύτηκαν 12 άρθρα και 3 ποιήματα του Γιώργου Κοτζιούλα. Να πρσθέσουμε πως την ίδια περίοδο ο Κοτζιούλας έχει και τη στήλη «Γλωσσοφιλολογικά» στον Ριζοσπάστη της Πέμπτης.

Το σημερινό –τέταρτο- άρθρο αναφέρεται στον «μεγαλοϊδεατισμό».  Παίρνοντας αφορμή από ένα τετράστιχο του  ποιητή και ακαδημαϊκού Σωτήρη Σκίπη (1881-1952) ο  Γ.Κ. αναλύει τι είναι η «Μεγάλη Ιδέα», πώς εμφανίστηκε, συντηρήθηκε (ακόμη και σήμερα βρίσκει ένθερμους υποστηρικτές στον τόπο μας) και ποιους σκοπούς υπηρετεί.

Ευχαριστούμε το Επιμορφωτικό Κέντρο Βιβλιοθήκη - Αρχείο "Χαρίλαος Φλωράκης" για την ευγενική παραχώρηση της σειράς των άρθρων.

(Για να δείτε και τα προηγούμενα άρθρα του Γ.Κ. πατήστε ΕΔΩ.)

Καλή ανάγνωση!

Μεγαλοϊδεάτες

(Ρίζος της Δευτέρας, αρ. φύλλου 51  -  6  Οκτώβρη 1947)

«Αυτή δεν είν’ η Μοίρα των Αργοναυτών
αυτή δεν είν’  η Μοίρα των  Ανθρώπων,
να μη χωρούν ποτέ στην Ιολκό
και το γενέθλιό τους τόπον;».

Αυτοί οι άμουσοι στίχοι δεν είναι δικοί μου (για το Θεό!), παρά ανήκουν ολόκληροι (με την ανορθογραφία τους μαζί ― «Ιολκό»!) στον κ. Σωτήρη Σκίπη, της Ακαδημίας Αθηνών. Τους παίρνουμε απ’ την πρώτη σελίδα γνωστού περιοδικού και τους παρουσιάζουμε στους αναγνώστες μας, όχι βέβαια για την ποιητική αξία τους, αλλά σα δείγμα μιας νοοτροπίας που δεν εννοεί να λείψει, τουλάχιστον απ’ τους παλιούς.   Ο στιχοπλόκος – ακαδημαϊκός μας μιλάει για το ψυχικό δράμα (!) των Αργοναυτών, δηλ. των «αιωνίων» Ελλήνων, που νιώθουν ασφυξία, παν να σκάσουν στον τόπο της καταγωγής τους. Ζητάνε λοιπόν ν’ αρματώσουν καράβια και να τραβήξουν έξω, για την κατάχρηση καινούργιων χωρών, απαράλλαχτα όπως έκαμε κι ο μυθικός μας εκείνος πρόγονος, ας πούμε (μ’ όλο που πρόκειται για μύθο προελληνικό), ο αρχηγός της Αργοναυτικής εκστρατείας με την περίφημη Αργώ του.

Θα μου πείτε πως εδώ έχουμε ένα ποιητικό σύμβολο και πως δεν πρέπει να το παίρνουμε τοις μετρητοίς.  Ο ποιητής κάνει μια παρομοίωση της ανθρώπινης ανησυχίας, του «ανικανοποίητου», όπως συνήθισαν να λέν, και τίποτε άλλο. Κάτου απ’ το συμβολισμό όμως κρύβεται ένα γεγονός, μια τάση. Κι αυτό ίσα ίσα μας ενδιαφέρει. Δεν είναι γνώρισμα ενός ατόμου μονάχα, παρά μιας ολόκληρης τάξης ανθρώπων. Πρόκειται για τη Μεγάλη Ιδέα, γι’ αυτή τη σπουδαία ψώρα που μας έχει κολλήσει εδώ κι έναν αιώνα, καλλιεργημένη από επιτήδειους κομπογιαννίτες, και που για αρκετό διάστημα έγινε η εθνική μας πληγή. Είμαστε, λέει, ο περιούσιος λαός, οι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, και ασφυκτιούμε στα φυσικά σύνορά μας. Πρέπει ν’ απλωθούμε, αυτό απαιτεί το μεγαλείο της πατρίδας. Κι έχουμε να κάνουμε παντού σχεδόν όπου είχαν βάλει πόδι οι πρόγονοί μας. Η νοοτροπία αυτή, που την πληρώσαμε πολύ ακριβά (ένα παράδειγμα η Μικρασιατική εκστρατεία), πότισε βαθιά τη φυλετική μας συνείδηση ― γιατί συγχεόταν εύκολα με τις νόμιμες εθνικές μας διεκδικήσεις ― και πολλές απηχήσεις της βρίσκονται στη λογοτεχνία μας, από τις εμπνεύσεις του μεγάλου Παλαμά ως το σημερινό τετράστιχο του κ. Σκίπη.

Ο μεγαλοϊδεατισμός, όταν παρουσιάζεται στα έθνη, οδηγεί ή στον απάνθρωπο ιμπεριαλισμό (προκειμένου για ισχυρά κράτη, όπως η Γερμανία του «ζωτικού» χώρου») ή στην αποτυχία και τη γελοιοποίηση (όπως έγινε με την Ιταλία του Μουσσολίνι). Όσο για τα άτομα, η Μεγάλη Ιδέα τα κάνει θεσιθήρες, μετανάστες, τυχοδιώκτες και άλλα τέτια. Ένας ποιητής πχ, άμα νομίζει πως τον παραγνωρίζουν οι συμπατριώτες του, μπορεί να πάει στο Παρίσι για να γίνει δεύτερος Μορεάς ξενυχτώντας στο Καρτιέ Λατέν και να βγάζει γαλλικές ανθολογίες μ’ επαινετικούς προλόγους, ανθρώπων που νιώθουν από ρωμαίικα όσο κι εμείς προβηγκιανά! Οπωσδήποτε κάνει έτσι αρκετό ντόρο γύρω απ΄ το όνομά του και γυρίζοντας στην φτωχή Ελλάδα έχει δυνατότητες να κερδίσει Αριστείο Γραμμάτων ή και το σήμα του ακαδημαϊκού. Τι διάβολο, ακόμα θάμαστε αφελείς στον εικοστό αιώνα, σαν εκείνον το θεοφοβούμενο Παπαδιαμάντη που πέθανε χωρίς να ιδεί ουτ’ ένα βιβλίο του τυπωμένο! Και τότε τι μας ωφελεί το περίφημο δαιμόνιο της φυλής, αυτό που στην αρχαιότητα έβγαζε Ιάσωνες και στην εποχή μας σπεκουλάντες;

Θα είχαμε διάθεση να σεβαστούμε την ηλικία και το αξίωμα του κ. Σκίπη, αλλά φταίει ο ίδιος που δε μας τα λέει καλά. Οι στίχοι του έχουν μια προχειρότητα, μια παιδαριωδία και στην έκφραση και στο περιεχόμενο. Είναι τέτιοι ποιοτικά, που αν τους έστελνε σ’ ένα λαϊκό περιοδικό, έπρεπε να τους απορίψουν. Και στην ουσία μας ξαναλέν ένα παλιό μάθημα κακών δασκάλων που θάπρεπε να ξεχαστεί για πάντα. Εμείς πιστεύουμε πως η ελληνική τέχνη πρέπει να εξελίσσεται ολοένα, απ’ το καλό στο καλύτερο, και ν’ απαλλάσσεται απ’ τα σκουριασμένα, απ’ τις επικίνδυνες μεγαλομανίες. Η γλώσσα μας και η χώρα μας είναι ικανές να συντηρήσουν και ν’ αναδείξουν τον καθέναν, φτάνει βέβαια να πιστεύει σ’ αυτές, να βοηθάει το λαό για το ξεσκλάβωμά του. Σήμερα πχ που μας ταλανίζει η ξένη κατοχή, δε χρειάζεται να τρέχει ο νους μας σε μακρινές Ιωλκούς, που δε μας έφταιξαν ποτές ούτε και θα μας πρόσθεταν τίποτε, αλλά καλύτερα θάταν να θυμηθούμε τους Μαραθωνομάχους και να εμπνευστούμε απ’ το παράδειγμά τους, για να διώξουμε κι εμείς απ’ τα χώματά μας το νέο προστάτη – κατακτητή.

Γ. ΚΟΤΖΙΟΥΛΑΣ