Θοδόσης Πιερίδης: Για τους δεκατρείς της Κεντρικής Επιτροπής

Από το 1946 ως το 1949, τα παρακάτω μέλη της Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε. έπεσαν στις επάλξεις του λαϊκού αγώνα:

ΣΤΕΡΓΙΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΕΒΓΟΣ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΡΗΓΑΣ

ΝΙΚΟΣ ΑΡΑΜΠΑΤΖΗΣ

ΑΔΑΜ ΜΟΥΖΕΝΙΔΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΙΤΗΛΟΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΚΙΟΥΖΕΛΗΣ

ΝΙΚΟΣ ΖΑΓΟΥΡΤΖΗΣ

ΚΩΣΤΑΣ ΦΑΡΜΑΚΗΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΙΜΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ

(Οι εφημερίδες της Ελεύθερης Ελλάδας)

Όχι πως κρατούσατε μαχαίρι στα δόντια.

Όχι πως σβήσατε απ’ την πλάκα της καρδιάς σας

τις νταντέλες που γράφουν τα πουλιά και τα σύννεφα.

Όχι πως κλείσατε τα παραθύρια των ματιών σας

στων λουλουδιών τα γελούμενα μηνύματα.

Όχι πως κλείσατε της ακοής σας τους δρόμους

να μην περάσουν των δέντρων οι ψίθυροι,

οι φλοίσβοι των πηγών,

οι μαλακές φωνές των ανθρώπων.

Γιατί πολύ τη ζωή αγαπήσατε

γιατί αγαπήσατε πολύ τους ανθρώπους

γιατί διψάσατε πολύ

για τη ζωή, για τους ανθρώπους,

ρίζωσε μέσα σας

από καλό σποριά ριγμένος σπόρος:

«Γερό μυαλό, γερή καρδιά.

Αυτοί νικούνε κι όταν πέφτουν».

Εσείς ηξέρατε να σκύβετε στη γη

και να μαζεύετε στις φούχτες σας

τα ονείρατα που αφήσαμε να πέσουν

εμείς, οι αδύνατοι αδελφοί σας.

Εσείς ηξέρατε να μας πείτε

από ένα ζυμάρι πώς γίνονται

το ψωμί, τα ποιήματα.

Εσείς ηξέρατε να μας μάθετε

τις αλυσίδες που δένουν ολόσωμα

τη βασιλοπούλα τη Ζωή.

Κι όταν σας κάλεσε ο μιναδόρος της Αστουρίας

που στολίστη για πάντα με μια δέσμη δυναμίτες στη ζώνη του,

όταν σας κάλεσε ο κούλης της Σαγκάης

που χαμογελούσε σαν τον άγγιζε το πιστόλι στο σβέρκο,

όταν σας κάλεσε ο φοιτητής απ’ το Παρίσι

που τραγουδούσε, τραγουδούσε, τραγουδούσε,

πριν η νύχτα του γιομίσει το στόμα,

όταν σας κάλεσε ο λεβέντης της Ελλάδας

με μια φωνή που μέσα της ο ανθός της λεβεντιάς ανθούσε

«στο θάνατο της λεβεντιάς μόνο ο χορός ταιριάζει»

εσείς ηξέρατε να βάλετε ένα κόκκινο γαρούφαλλο στ’ αυτί

και στο χορό να μπείτε.

Γιατί πολύ τη ζωήν αγαπήσατε

γιατί αγαπήσατε πολύ τους ανθρώπους

γιατί μέσα σας ρίζωσε, μέστωσε,

από καλό σποριά σπαρμένος σπόρος.

Καλόδεχτος στο χώμα της ύπαρξής μας

ο σπόρος που σπείρατε

σποριάδες καλοί…

Θοδόσης Πιερίδης
(Ριζοσπάστης, Μάης 1978)

Μαθεύτηκε αργότερα ότι ο Τιμογιαννάκης δεν είχε εκτελεστεί, όπως αναγγέλθηκε. Έγιναν όλες οι προετοιμασίες για την εκτέλεσή του, αλλά την τελευταία στιγμή αναβλήθηκε. Ωστόσο ο ποιητής δε σβήνει το όνομα απ’ το ματωμένο κατάλογο που του ’δωσε την έμπνευση. Για να θυμίζει πως εκείνο τον καιρό τόσο είχε προστυχέψει η ψυχή των δημίων, ώστε μια ανθρώπινη ζωή να μη τη λογαριάζουν για πιο βαριά από ένα λάθος της πένας. Εκείνο τον καιρό εκτελούσαν ανθρώπους χωρίς να πουν τ’ όνομά τους. Ανακοίνωσαν εκτελέσεις προτού τις κάνουν. Συνέβαινε να εκτελέσουν άλλον αντ’ άλλου. Και μια φορά έγινε τούτο: Ύστερα από μια ομαδική εκτέλεση, μετρήσανε τα κουφάρια και βρήκαν πως δε συμφωνούσαν με τον κατάλογο, είχε ένα παραπάνω. Τότε, είπαν πως έγινε «παρεξήγηση» και γράψαν οι εφημερίδες τους πως λυπήθηκαν πολύ (!)…

―Στη μνήμη του Μήτσου Παπαρήγα, που δολοφονήθηκε σαν σήμερα…

Γι’ αυτή την Αθήνα, την αδούλωτη και τη μαχόμενη… (Δεκέμβρης του ΄44)

«… Εδώ σε τούτη την παράξενη χώρα που τα ποτάμια της,

που οι πέτρες και τα φαράγγια της,

τα σύννεφα και τα βουνά της βγαίνουν μαζί με μας στον πόλεμο

και πολεμάνε και πληγώνονται,

εδώ σ’ αυτά τα δέντρα που οι αρματωλοί κι οι κλέφτες

κρέμασαν τα τραγούδια τους, πέθανε ο Μπάυρον!

Πάει καιρός που έχει πεθάνει ο Μπάυρον!

 Και μια που έναν απόγονο δεν άφησε για την Ελλάδα του,

τι ήρθαν να κάμουν εδώ σήμερα οι στρατιώτες της πατρίδας του

για να το ειπούμε στα πουλιά να του το τραγουδήσουν;

Τους περιμέναμε να ’ρθουν να μας ξαναφιλέψουν

λίγα λουλούδια από τη γης του αγαπητού μας Σέλεϋ

κι ήρθαν να μας σταυρώσουνε το λαό μας τον Άδωνη!

Τον χιλιοπληγωμένο μας Άδωνη. Σηκωθείτε

ν’ αρπάξουμε στα χέρια μας τις σάλπιγγες της πατρίδας!

Να τους το ειπούμε να το καταλάβουνε: Δεν χαμηλώνει ο Όλυμπος.

Να τους το ειπούμε να το καταλάβουνε πως δεν αλλάζει ο ήλιος!

Πως δεν αλλάζουνε τα χρώματα ποτές σ’ αυτή τη χώρα,

και πως ποτέ δεν κόπηκε στη μέση το τραγούδι.

Το αφήνει ο γέρος του Μωριά ― το ξαναπιάνει ο Άρης,

το αφήνουν τα κλεφτόπουλα ― το παίρνουν οι ελασίτες,

το παίρνουν τα ψηλά βουνά, το σέρνουν τα ποτάμια

το αφροκοπούν οι θάλασσες ― καίγονται τα λημέρια

Μωριά και Ρούμελη…»

Αυτή την ιστορία την έζησε ο λαός μας έτσι όπως τη δίνουν πλαστικά οι στίχοι του Νικηφόρου Βρεττάκου που ακούσατε. Πέρασαν από τότε 17 χρόνια. Μα τίποτα δεν σβήνεται από την εθνική μνήμη.

Τέσσερα χρόνια είχε κρατήσει η νύχτα της φασιστικής κατοχής. Και για να διώξει το σκοτάδι της ο λαός ρίχτηκε σε τιτάνια, σκληρή και άνιση μάχη. Άστραψαν ως τον ουρανό οι λάμψεις από τις εκρήξεις του Γοργοπόταμου και των Τεμπών. Στους κάμπους βροντούσε το κανόνι και στα βουνά κεραυνοί. Λαμπάδες τα χωριά στο βωμό της λευτεριάς, χιλιάδες οι νεκροί του μεγάλου αγώνα.

Η μούσα του Νίκου Παπά έτσι μας τραγούδησε εκείνη τη νύχτα:

«Η αλυσίδα μας πήρε να βογγά και να τρίζει»… (Θοδόσης Πιερίδης)

Κυπριακή συμφωνία

(αποσπάσματα)

ΙΧ

[...] Λογαριάσατε λάθος με το νου σας, έμποροι,

δεν μετριέται πατρίδα, λευτεριά με τον πήχη!

Κι αν μικρός είν' ο τόπος και το θέλει και μπόρει

τον ασήκωτο βράχο να τον φάει με το νύχι.

Τούτη η δίψα δεν σβήνει, τούτη η μάχη δεν παύει,

χίλια χρόνια αν περάσουν, δεν πεθαίνουμε σκλάβοι!

[...] Αψηλά τις καρδιές μας! Μεσ' στης γης μας το χώμα

πιο βαθιά ριζωμένοι ―κι ας μανίζουν οι ανέμοι.

Τούτο ακόμα το χρόνο, τούτ' την άνοιξη ακόμα...

Στον ορίζοντα πέρα κάποιο φως κιόλας τρέμει.

Αψηλά τις καρδιές μας κι αρχινά να ροδίζει

η αλυσίδα μας πήρε να βογγά και να τρίζει. [...]

Θοδόσης Πιερίδης

Κείμενα Κυπριακής λογοτεχνίας (τόμος β΄)

Ο Κύπριος κομμουνιστής αγωνιστής ποιητής Θοδόσης Πιερίδης γεννήθηκε στο χωριό Τσέρι και έζησε πολλά χρόνια στην Αίγυπτο, στη Γαλλία και τη Ρουμανία ως πολιτικός πρόσφυγας. Στην Κύπρο επέστρεψε το 1962, μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της. Το έργο του, που άρχισε το 1928, περιλαμβάνει πλήθος άρθρων, μελετών και ποιητικών συλλογών, μεταξύ των οποίων η "Κυπριακή Συμφωνία".

Έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα, στις 23 Γενάρη του 1968.

Να κάνουμε εμείς τη νέα χρονιά καλύτερη! – 14 «ευχές» για το 2014

Μπορούμε να κάνουμε εμείς τη νέα χρονιά καλύτερη. Να είναι το 2014 η χρονιά που θα σηκώσουμε τη δική μας παντιέρα, ενάντια στην εκμετάλλευση της μισθωτής σκλαβιάς, ενάντια στα ξενόδουλα κνώδαλα που μας ρουφάνε το αίμα, τα σιχαμερά τσιράκια και τους γλοιώδεις προπαγανδιστές τους. Το οφείλουμε στη συνείδησή μας, στα παιδιά μας, στην πατρίδα μας, στην ένδοξη ιστορία των αγώνων του λαού μας.

Το ιστολόγιο υποδέχεται το 2014 με δεκατέσσερις  ξεχωριστές «ευχές». Πήραμε στίχους ποιητών και τους ταιριάξαμε με εικόνες και φωτογραφίες που συλλέξαμε από το διαδίκτυο και ανεβάσαμε τις προηγούμενες μέρες, σταδιακά, στη σελίδα μας στο facebook. Οι ποιητές είναι αυτοί που καταφέρνουν να αποδώσουν με λίγες λέξεις τα απλά  -γι' αυτό μεγάλα- νοήματα, να αφυπνίσουν, να μας εμπνεύσουν, να φωτίσουν τους δρόμους των αγώνων μας. Καλή χρονιά με υγεία και αισιοδοξία. Καλούς αγώνες! Καλή δύναμη!

Οικοδόμος

"Εγώ ‘μαι ο Εργάτης!" - Θοδόσης Πιερίδης

Έργο του Ηλία Προκοπίου

Εγώ ‘μαι ο άνθρωπος με τα χοντροπάπουτσα,

με τους ρόζους στις παλάμες.

Με τα ίχνη του λαδιού και της σκόνης

στων νυχιών μου τις ρίζες.

Εγώ ‘μαι που σκάβω τους δρόμους

για να περάσουν μαζί μου οι ανθρώποι.

Εγώ ‘μαι που χτίζω - πρώτος μαζί μ’ όλους

τους ανθρώπους.

Εγώ ‘μαι που δέχομαι τις πρώτες λαβωματιές

πρώτος μαζί μ’ όλους τους ανθρώπους.

Εγώ ‘ μαι που τη νίκη φέρνω - πρώτος μαζί

μ’ όλους τους ανθρώπους.

Κι ο ποιητής που διάλεξε

τη λέξη να ταιριάζει με την πράξη

μπορεί να πει πως είμαι η πρωτοπόρα τάξη.

Κι αν είναι παλικάρι και τολμά

να λέει κάθε ομορφιά με τ’ όνομά της

μπορεί να γράψει πως εγώ ‘μαι ο δουλευτής,

εγώ ‘μαι ο Εργάτης!

Θοδόσης Πιερίδης, ποιητής της Ειρήνης 
του Πέτρου Νικολάου

Γέννημα και θρέμμα του κυπριακού λαού και των πολύχρονων αγώνων του για λευτεριά και κοινωνική πρόοδο, ο Θοδόσης Πιερίδης άνοιξε ορίζοντες με το έργο του, όχι μόνο στον κυπριακό πνευματικό χώρο, αλλά και στον ελλαδικό και πιο πέρα ακόμη. Γεννήθηκε το 1908 στο Τσέρι. Έζησε τα παιδικά του χρόνια στο Κάιρο της Αιγύπτου. Μεγάλωσε στο Κάιρο και σπούδασε αργότερα στη Σορβόννη της Γαλλίας γαλλική φιλολογία και ιστορία του πολιτισμού. Όμως η ψυχή του ήταν παντοτινά ριζωμένη στα χώματα της Κύπρου και του χωριού του. Πολύ νέος βρήκε το δρόμο του στις γραμμές των προοδευτικών ανθρώπων και τελικά στο κόμμα της εργατικής τάξης. Δεν ήταν απλώς μεγάλος τεχνίτης του ποιητικού λόγου, αλλά αγωνιστής, κομμουνιστής ποιητής, μέλος του ΑΚΕΛ, του κόμματος της εργατικής τάξης της Κύπρου.

Μέσα στην ελληνική παροικία της Αιγύπτου όπου ήταν και πολλοί Κύπριοι, ο Θ. Πιερίδης έγινε μια ηγετική φυσιογνωμία του προοδευτικού αριστερού κινήματος. Διάλεξε κι αυτός το δύσβατο δρόμο της ζωής, της επαναστατικής πάλης, ενώ μπορούσε να ζήσει ήσυχα, μικροαστικά με τις ανέσεις και της κολακείες της αστικής τάξης, που σε τέτοια περίπτωση θα τον αγκάλιαζε και θα τον προωθούσε. Προτίμησε όμως το λαό, τον απλό, τον καταπιεζόμενο, τον εκμεταλλευόμενο λαό. Και αντί τις κολακείες των αστών διάλεξε την τραχιά, μα ειλικρινή γλώσσα του εργαζόμενου λαού. Άλλωστε από το λαό προήλθε και το λαό τάχθηκε να υπηρετήσει με όλες του τις δυνάμεις.

Οράματα δεμένα με τη ζωή του Θ. Πιερίδη ήταν η ειρήνη κι ο σοσιαλισμός. Δύο πράγματα αδιαχώριστα και αλληλένδετα. Γι’ αυτό και λίγο πριν την έκρηξη του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου όταν ιδρύθηκε η διεθνής Ειρηνική Ένωση, με σκοπό τον αγώνα ενάντια στο φασισμό κα την αποτροπή του πολέμου ο Πιερίδης ήταν ανάμεσα στους πρωτεργάτες αυτής της κίνησης. Όταν ο Ελληνικός απελευθερωτικός σύνδεσμος κινητοποίησε όλες τις προοδευτικές δημοκρατικές δυνάμεις στην Αίγυπτο για την ενίσχυση της ελληνικής αντίστασης και την αποστολή βοήθειας στον σκληρά δοκιμαζόμενο και λιμοκτονούντα ελληνικό λαό, που στέναζε κάτω από την μπότα του χιτλεροφασισμού, ο Πιερίδης ήταν στους πρωτοπόρους. Το Γενάρη του 1944 σαν αρχισυντάκτης του ”Έλληνα” και διευθυντής του εκδοτικού ‘’Ορίζοντες” συλλαμβάνεται μαζί με άλλους ύστερα από τα δραματικά γεγονότα της Μέσης Ανατολής, και ρίχνεται στις φυλακές. Η έκδοση του ‘’Έλληνα” συνεχίζεται μετά την αποφυλάκιση του. Κι όταν το καλοκαίρι του 1947 επέστρεψε στην Κύπρο η κυβέρνηση του τότε βασιλιά Φαρούκ απαγόρευσε την επιστροφή του στην Αίγυπτο.

Ο Θοδόσης έμεινε στην Αμμόχωστο, όμως όχι μόνο δεν έπαψε να αγωνίζεται, αλλά ανέπτυξε ακόμη πιο πλούσια πολιτική και πνευματική δραστηριότητα. Από της στήλες του ‘’Νέου Δημοκράτη”, δημοσιογραφικού οργάνου του ΑΚΕΛ, συνέχισε να τραγουδά την πάλη των λαών για λευτεριά, ειρήνη, κοινωνική πρόοδο, σοσιαλισμό. Αργότερα στο Παρίσι και στο Βουκουρέστι, ο Πιερίδης μαζί με το βαθυστόχαστο ποιητικό έργο του και με πολυτιμότατες υπηρεσίες συνέχισε στο δημοκρατικό κίνημα της Ελλάδας. Ύμνησε με τα τραγούδια του το αντάρτικο εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα της Ελλάδας και τους αγώνες των Ελλήνων κομμουνιστών. Συμμετείχε ενεργά στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης. Όταν γύρισε στην Κύπρο μετά την ανεξαρτησία ασχολήθηκε έντονα με την πνευματική και δημοσιογραφική ζωή του τόπου. Κείμενά του δημοσιεύονταν σε λογοτεχνικά περιοδικά σε Κύπρο και Ελλάδα αλλά και στο περιοδικό Νέα Εποχή και στην εφημερίδα Χαραυγή. Το 1965 συμμετείχε στη Διεθνή Συνάντηση Συγγραφέων που έγινε στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας και μίλησε με θέμα: Το χρέος των συγγραφέων να συμβάλουν με το έργο τους στην εδραίωση της ειρήνης.

Τον 1966 χάνει την ακριβή συντρόφισσά του στη ζωή, Αλεξάνδρα ύστερα από μακροχρόνια αρρώστια. Η απώλεια αυτή ήταν «ο μεγάλος χαλασμός» για τον ποιητή, ο οποίος ήταν και ο ίδιος άρρωστος. Στο Βουκουρέστι που μεταβαίνει η υγεία του χειροτερεύει δραματικά. Ο Θοδόσης Πιερίδης πεθαίνει στις 23 του Γενάρη του 1968. Μεταφέρθηκε στην Κύπρο συνοδευόμενος τιμητικά από αντιπροσωπεία του Κομμουνιστικού Κόμματος Ρουμανίας και κηδεύτηκε με σεβασμό και τιμή από το Κόμμα του, το ΑΚΕΛ. Κοινός τάφος στη Λευκωσία σκεπάζει τον ποιητή και τη συντρόφισσά του.

Το Θοδόση Πιερίδη τον τιμάμε όχι μόνο σαν άνθρωπο του πνεύματος και της τέχνης, αλλά και σαν αγωνιστή, σαν κομμουνιστή, σαν άνθρωπο. Το ποιητικό έργο του είναι εμπνευσμένο από τους αγώνες του λαού δια λευτεριά, ειρήνη, κοινωνική πρόοδο. Ήταν κοντά στο λαό, μαζί με το λαό, ένα με το λαό. Ένοιωθε τους πόνους και τους στοχασμούς του λαού γι’ αυτό και τον απέδωσε σωστά, αληθινά στο έργο του. Τραγούδησαν μαζί με το λαό όχι μόνο τις πίκρες, τα δάκρυα, το αίμα, τους αναστεναγμούς, αλλά και τους οραματισμούς του μέλλοντος που είναι αισιόδοξο, πανευτυχές, πραγματικά λεύτερο, γιατί το μέλλον μας είναι η παντοτινή ειρήνη και ο σοσιαλισμός.

Προοδευτική

Ποιήματα για την ΗΛΕΚΤΡΑ

Ηλέκτρα Αποστόλου
(του Δημ. Μεγαλίδη)

Σαν σήμερα, στις 26 Ιούλη του 1944, βρίσκεται πεταμένο στους δρόμους της Αθήνας ένα γυναικείο σώμα, παραμορφωμένο και μισοκαμένο. Ήταν το πτώμα της Ηλέκτρας Αποστόλου. Την είχε συλλάβει η Ειδική Ασφάλεια και την οδήγησε στο άντρο της οδού Ελπίδας. Εκεί την υπέβαλαν σε φρικτά βασανιστήρια για να της αποσπάσουν μυστικά για την οργάνωση της Αντίστασης και το μηχανισμό του ΚΚΕ, αφού η Ηλέκτρα ήταν στέλεχος του κόμματος. Λίγο πριν ξεψυχήσει, είχε τον εξής διάλογο με τους δημίους της:

«-Πώς σε λένε;/ -Ελληνίδα./ -Από πού είσαι;/ -Από την Αθήνα./ -Πού μένεις;/ -Στην Αθήνα./ -Ποιοι είναι οι συνεργάτες σου;/ - Όλοι οι Έλληνες.»

Παραθέτουμε τέσσερα ποιήματα γραμμένα για την Ηλέκτρα, που βρήκαμε στο βιβλίο του Κώστα Μπίρκα «ΗΛΕΚΤΡΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ, η αθάνατη ηρωίδα του έθνους». Μπορείτε να διαβάσετε ή να κατεβάσετε στον υπολογιστή σας το βιβλίο, από την e-βιβλιοθήκη Οικοδόμος ΕΔΩ.

1). ΗΛΕΚΤΡΑ! -  της Σοφίας Μαυροειδή – Παπαδάκη

Αγάπησες και δόθηκες με πάθος στον αγώνα

με τη γυναίκεια σου ψυχή, μια φλόγα μυστική.

Δεν έσκυψες ποτέ το μέτωπο, δεν λύγισες το γόνα,

μ’ αντρίκιο θάρρος πάλαιψες ΗΛΕΚΤΡΑ ηρωική.

Μάνα που σφιχταγκάλιασες στο μητρικό παλμό σου

όλες τις μάνες τις πικρές.

Και τα παιδιά τους λάτρεψες όμοια με το δικό σου

που σ’ εξορίες τ’ ανάθρεψες και μαύρες φυλακές.

Μια φλογισμένη ήσουν καρδιά για του λαού τον πόνο

γι’ αυτό υψωνόσουνα πύρινη ρομφαία μπρος στη σκλαβιά.

Κι’ από τη γιγάντια αγάπη σου αντλούσες μίσος μόνο

για κείνους που βασάνιζαν γυναίκες και παιδιά.

Κι ω! πόσο στάθηκες ψηλά στου μαρτυρίου την ώρα.

Αδάκρυτη, ανυπόταχτη σε καίγαν ζωντανή.

Κι εσύ απ’ τις φλόγες έβλεπες να βγαίνει λαμπροφόρα

η πλάση που ονειρεύτηκες ΗΛΕΚΤΡΑ ηρωική.

(Στο «Ριζοσπάστη» του 1946)

2). ΗΛΕΚΤΡΑ! - του Θ. Πιερίδη

Φέρνουμε τη φωτιά που σ’ έκαψε

ορθόφλογη που σ’ έκανε λαμπάδα

και πια δεν σβύστη. Έγινε ήλιος μεγαλόφωτος

κι’ αστράφτει μέσα μας κι απάνω στην Ελλάδα!

3). Ηλέκτρα! - του Γ. Ρίτσου

Ηλέκτρα!

Η ώρα της λευτεριάς έφτασε κι εσύ λείπεις.

Στις λεύτερες συνοικίες μας τα χωνιά διαλαλούνε τις νίκες μας

Κι εσύ δεν ακούς.

Οι σημαίες του ΕΑΜ δοξάζουν τον Αγώνα μας

Κι εσύ δε βλέπεις.

Ηλέκτρα μας.

Η ώρα της λευτεριάς έφτασε, μα συ λείπεις.

Είναι τ’ όνομά σου γραμμένο πλάι πλάι στ’ όνομα της λευτεριάς

Το αίμα σου μέσα στις φλέβες μας, η καρδιά σου

Στην καρδιά μας.

4). Χωρίς τίτλο – του Α. Πανσέληνου

Δεν ήτανε ποτέ η καρδιά σου σύννεφο

ήταν μονάχα ένα όνειρο αγριεμένο.

Φυσούσε αγέρας στις πτυχές των ρούχων σου

τρικύμιζε ωκεανός μεσ’ στα μαλλιά σου

τα παλιοπάπουτσά σου βηματίσανε

πάνω στα χνάρια της Δημοκρατίας.

Τη νύχτα που σε κάψανε και σε σκότωσαν

βγήκε ένα δέντρο στο νεκροταφείο

για μια στιγμή στο στήθος σου κελαϊδούν

μαζί με όλα τα πουλιά της οικουμένης.

Στην αντιμέτρησή σου με το θάνατο

τον πρόγκιξες σαν νεόπλουτο χωριάτη,

δεν είχες ούτε του ήρωα την αναίδεια

ούτε τη βαρβαρότητα του αγίου

Ηλέκτρα, Ηλέκτρα, είσαι η Ελλάδα ολάκερη

Χώρα της οργισμένης ευλογίας…

ΘΟΔΟΣΗΣ ΠΙΕΡΙΔΗΣ - Ξαναρχινούμε…

Η ποιητική σύνθεση «Ξαναρχινούμε…»αποτυπώνει την άμεση αντίδραση του ποιητή από την Πράγα, όπου νοσηλεύεται, στην επιβολή της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών στην Ελλάδα (21 Απριλίου 1967).

Ξαναρχινούμε…

(Αποσπάσματα)

[…] Όχι, μην πει κανείς πως δεν κουραστήκαμε,

Είμαστε άνθρωποι και δεν πιστεύουμε στους υπερανθρώπους.

Μην πει κανείς πως δεν ονειρευτήκαμε και μεις να μπορούμε να

περπατούμε στους δρόμους

Χωρίς να κάνουμε πως δένουμε το κορδόνι του παπουτσιού μας

Για να ελέγξουμε αν βρίσκεται πάντα πίσω μας

Εκείνος ο άνθρωπος με την καφέ του καπαρντίνα.

Ονειρευτήκαμε να περπατάμε ανέμελοι, ονειρευτήκαμε

Όταν μας χτυπούνε την πόρτα, ακόμα κι ύστερα από τα μεσάνυχτα,

Να ’ναι ένας φίλος περαστικός, που είδε φως στο παράθυρο

Ή ένας γείτονας που του λείψανε τα τσιγάρα.

Ονειρευτήκαμε, σαν είμαστε νιοι, να ’χουμε το κορίτσι μας, να βγαίνουμε

το βράδι περίπατο

Χωρίς να μας αιφνιδιάζουν τα βήματα του περαστικού,

Χωρίς να μας πολιορκούν οι νυχτερίδες του τρόμου.

[…] Ξαναρχινούμε, λοιπόν.

Στ’ όνομα αυτού του τόπου που τον σκέπασαν πάλι τα μηχανοκίνητα

του κατακτητή,

Στ’ όνομα των ποδοπατημένων ονείρων μας,

Στ’ όνομα των μυριάδων νεκρών μας, που δεν είναι δυνατό να πέθαναν

για το τίποτα,

Στ’ όνομα των ζωντανών που δε θέλουν να πάψουν να είναι άνθρωποι,

Εμείς, που δεν ονειρευτήκαμε να είμαστε ήρωες, παρά μόνο άνθρωποι

Ξαναρχινούμε, ξαναρχινούμε...

Πράγα, τέλη Απρίλη 1967

ΘΟΔΟΣΗΣ ΠΙΕΡΙΔΗΣ

Ποίημα και φωτογραφία από τα Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, τόμος Β΄

Ο «τραγουδιστής της Αζοφικής» ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΣΤΟΠΡΑΒ (και δυο ποιήματα)

Ο Γιώργος Κοστοπράβ (1903-1938) θεωρείται ο πρωτεργάτης της ελληνόφωνης σοβιετικής λογοτεχνίας.

Βράδυ

«Στ' ουρανού το πέλαο σύννεφα αρμενίζουν

τ' ένα πίσω απ' τ' άλλο, καραβιών κοπάδι.

Τα παχιά χωράφια γλυκοκυματίζουν,

κουρνιαχτός κανένας στ' όμορφο το βράδυ.

Πλήθος περιστέρια σχίσαν τον αγέρα

κι έφυγαν στη στέπα με γοργά φτερά.

Κι όμως η φωνή τους έρχεται από πέρα

φορτωμένη αγάπη, πίστη και χαρά.

Είναι οι διαλεχτοί μου, οι ακριβοί μου φίλοι,

μέσα στη ζωή μου φλόγα είναι και φως.

Κι είν' η γη ομπροστά μου, μες στο ωραίο το δείλι

σα βιβλίο κλεισμένο, θησαυρός κρυφός.

Ολο και βαδίζω σ' ένα δρόμο ίσο

στέκομαι, κοιτάζω - μια έγνοια με κρατεί.

Πόσους έχω αφήσει τέτοιους δρόμους πίσω,

πόσοι ομπρός μου δρόμοι μένουν απλωτοί.

Μέσα μου φυλάγω ανέγγιχτη ακόμα

την ορμή της νιότης, της ζωής την μπόρα...

Γύρω μου ανασαίνει στις πλαγιές το χώμα

κι ο πυρός αγέρας δροσερεύει τώρα.

Σύννεφα αρμενίζουν σαν καράβια ωραία,

στου βουνού την ούγια φάνη η νια σελήνη.

Και χτυπά η καρδιά μου, δυνατή και νέα.

Μια ζεστήν αγάπη στα βαθιά της κλείνει».

(Απόδοση Θοδόση Πιερίδη)

Ακολουθεί άρθρο του Γ. Ι. ΒΕΛΛΑ, δόκτωρα Ιστορικών Επιστημών που δημοσιεύτηκε στον Ριζοσπάστη:

Οι «Δουμαίοι», όπως αυτοαπακαλούνται οι Ελληνες της Μαριούπολης, είναι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, οι οποίοι πέρασαν από την Τουρκία στη Ρωσία και δημιούργησαν πόλεις -κράτη στην Κριμαία και την Ταυρίδα. Οι «Δουμαίοι» μετοίκησαν στα τέλη του 18ου αιώνα στα παράλια της Αζοφικής, στο Ντομπάς, όπου ζούνε πάνω από διακόσια χρόνια. Σήμερα ο πληθυσμός τους ανέρχεται στις 110.000.

Ο Γιώργος Κοστοπράβ, γέννημα - θρέμμα της ψυχής αυτών των Ελλήνων, με τα τραγούδια του ύμνησε την Οχτωβριανή Επανάσταση. Ο ρουμαίος (δηλαδή ρωμιός) ποιητής, πρώτος αφομοίωσε δημιουργικά στο έργο του τη λαϊκή ποίηση και λαογραφία των Ελλήνων της Αζοφικής. Το επαναστατικού πνεύματος έργο του συγκίνησε βαθιά τους συμπατριώτες του και τους αποκάλυψε ότι η περιορισμένη από την καθημερινή χρήση γλώσσα τους διαθέτει ποιητική πλαστικότητα. Η γλώσσα των ρουμαίων σε όλα τα χρόνια της ιστορίας της δοκίμασε όσους κατατρεγμούς, βάσανα και αλλαγές δοκίμασε και ο ίδιος ο Ελληνισμός της Ταυρίδας προεπαναστατικά. Σ' αυτή τη γλώσσα έγραψε ο Γ. Λοστοπράβ τα καλύτερα ποιήματά του, τότε που η επίσημη Ελλάδα πολεμούσε την υπέροχη δημοτική.

Στον κρατικό εκδοτικό της Μαριούπολης «Κολεκτιβιστής» τύπωσε ο Κοστοπράβ μια σειρά έργων του. Μεταξύ άλλων και το επικό ποίημά του «Λάμπος» (1932), με ήρωα τον νεαρό ρουμαίο Λάμπο, που αγωνίζεται για το λαό. Το ποίημα το αφιέρωσε στον ηρωικό αγώνα των κόκκινων παρτιζάνων της Αζοφικής, ενάντια στις συμμορίες των αντεπαναστατών Σκούρο και Μάχνο, στα χρόνια της ξένης επέμβασης ενάντια στη νέα δημοκρατική Ρωσία.

Το σημαντικότερο έργο του Κοστοπράβ είναι το έπος «Λεόντης Χοναγμπέης» (1934). Σ' αυτό, με μεγάλη ποιητική δύναμη και εκφραστικότητα παρουσιάζει τον τύπο του ρουμαίου λαϊκού, φτωχού ποιητήΛεόντη Χοναγμπέη. Ολο το έργο του Κοστοπράβ διαπνέεται από ταξικό μίσος για τους ντόπιους Ελληνες κουλάκους των ρουμαίικων χωριών, οι οποίοι εκμεταλλεύονταν τους φτωχούς αγρότες. Να τονιστεί ότι παράλληλα με το βασικό θέμα, την εκμετάλλευση, ο Κοστοπράβ περιγράφει, επίσης δυναμικά την αγάπη του Λεόντη για την όμορφη Ελληνοπούλα Μαρία Κοσκά.

Τα πρώτα ποιήματα του Κοστοπράβ συγκεντρώθηκαν και εκδόθηκαν στη συλλογή «Τα πρώτα βήματα» (1933). Το τελευταίο έργο του(πρόλαβε να το εκδώσει) είναι το «Καλημέρα, ζωή μου» (1937).

Ο ποιητής των Ελλήνων της Αζοφικής ήταν δραστήριος διαφωτιστής των συμπατριωτών του και κοινωνικός παράγοντας. Συμμετείχε στο πρώτο Συνέδριο Σοβιετικών Συγγραφέων, αντιπροσωπεύοντας την ελληνόφωνη σοβιετική λογοτεχνία. Στο συνέδριο συναντήθηκε με τον μεγάλο προλεταριακό συγγραφέα Μαξίμ Γκόρκι, ο οποίος τον συγχάρηκε για τον «Λάμπο» και του δώρισε, με αφιέρωση, μια συλλογή έργων του. Από αυτό το συνέδριο αρχίζει η πανενωσιακή αναγνώριση του ρουμαίου ποιητή, η δε ταυτότητά του ως μέλους της Ενωσης Σοβιετικών Συγγραφέων φέρει την υπογραφή του Μ. Γκόρκι. Τότε, ο Κοστοπράβ ήταν ο μοναδικός Ελληνας συγγραφέας, μέλος της Ενωσης Σοβιετικών Συγγραφέων. Δεύτερος έγινε ο μαθητής τού Κοστοπράβ, ο πεζογράφος - ποιητής Αντώνης Σαπουρμάς.

Μετά τον τραγικό θάνατο του Κοστοπράβ, ο πρώτος που έθεσε το ζήτημα της αναγνώρισης και πλατιάς διάδοσης των έργων του ρουμαίου ποιητή, γράφοντας γι' αυτό στην εφημερίδα «Λιτερατούρα Ουκράινα» (αριθμός φύλλου 47, 1962), ήταν ο ακαδημαϊκός και διακεκριμένος Ουκρανός ποιητήςΜαξίμ Ρίλσκι. Να σημειωθεί ότι και λογοτέχνες του Ντουμπάς, φίλοι και συνεργάτες του Κοστοπράβ, ασχολήθηκαν με τη συγκέντρωση και έκδοση της ποιητικής κληρονομιάς του Γ. Κοστροπάβ. Ανάμεσά τους ήταν οι: Ε. Βολόσκο (κριτικός), Α. Σαπουρμάς (ποιητής), Λ. Κουζμινκόβ (ζωγράφος), Τσαγγλής, Α. Μπελέτσι, Τ. Τσερνισόβα (καθηγήτρια), Ολγα Κοστοπράβ (η χήρα του ποιητή) και άλλοι.

Βιβλιογραφία

Γ. Κοστοπράβ. «Καλημέρα Ζωή μου» (Ντόνετσκ, 1963),

Γ. Λαζαρίδης «Γιώργης Κοστοπράβ» («Νέος Δρόμος» 13/11/1973).

Γ. Βέλλας «Ο τραγουδιστής της Αζοφικής» («Ομόνοια», Νο 39(189), 1998, στα ρώσικα).

«Νέα Εποχή» (τεύχος 58, 1963, Λευκωσία).

«Αυγή» (26/5/1963).

Στην Οκτωβριανή Επανάσταση

(Αφιερωμένο στα 15χρονά της)

Τόσα χρόνια,

προλεταριάτο

κρατάς τη μοίρα σου μες στο δικό σου χέρι.

Τόσα, από τον καιρό που ένα φθινόπωρο

σ' αυτή τη γη μας εδώ κάτω

μύρισεν ανοιξιάτικον αγέρι.

Τόσα χρόνια

που η κόκκινη παντιέρα

στον κόσμο ολοφτέρουγη πετάει.

Και στην τυφλήν

έρημο πέρα

ο οχτρός τις μέρες του μετράει.

Τόσα χρόνια

της εργατιάς τα χέρια

σκάβουν άμμους και χώμα.

Φτιάχνουν για μας

θεμέλια στέρια

και μνήμα για του οχτρού το πτώμα.

(Απόδοση Θοδόση Πιερίδη)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΣΤΟΠΡΑΒ

ΘΟΔΟΣΗΣ ΠΙΕΡΙΔΗΣ - Το πέλαγο

Περσέψαν οι λογοήρωες στον τόπο μας.

Περσέψαν οι ανδριάντες, οι επέτειες, οι λόγοι,

λόγοι, λόγοι, λόγοι –οι λόγιοι λογάδες,

οι λογοκόποι, οι λογοφάγοι, οι λογοκατασκευαστές,

περσέψαν οι προσλαλιές, τα μεγαλολαλήματα,

ξενολαλιές, ντοπιολαλιές, λογοπεζά, λογοποιήματα,

περσέψαν και ξεχείλισαν τα λόγια, λόγια, λόγια,

τ’ άλογα λόγια κάναν ένα πέλαγο

που ορμά με μάνητα για να μας λογοπνίξει.

Αδέρφια, κρατηθείτε στον αφρό.

Αδέρφια, παραμερίστε τα κύματα

ρίξετε στον ορίζοντα της σωτηρίας την κραυγή:

«Γη, γη!»

Η γη των ονείρων σας είναι οι άνθρωποι –δεν είναι οι λόγοι.

ΘΟΔΟΣΗΣ ΠΙΕΡΙΔΗΣ