ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ – Τραγούδι του εργάτη (Εμείς οι εργάτες είμαστε)

Εμείς οι εργάτες είμαστε που με τον ίδρωτά μας

ποτίζουμε τη γης για να γεννά

καρπούς, λουλούδια, τ’ αγαθά του κόσμου ολόγυρά μας

φτωχή αλουλούδιαστη, άκαρπη μονάχα η αργατιά.

Εμείς οι εργάτες είμαστε που με τον ίδρωτά μας

ζυμώνουμε του κόσμου το ψωμί.

Πιο δυνατά κι απ’ τα σπαθιά τα χέρια τα δικά μας,

και μ’ όλο τ’ αλυσόδεμα, σκάφτουν και η γης πλουτεί.

Στου κόσμου τους θησαυριστές το βιος σου, Εργάτη, νόμοι

στο τρών’ αδικητές χωρίς ντροπή!

Αγκαλιαστείτε, αδέλφια, ορθοί!

Με μια καρδιά, μια γνώμη.

-Δικαιοσύνη, βρόντηξε και λάμψε, Προκοπή!

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

(Γράφτηκε το 1913 σαν ύμνος του «Εργατικού Κέντρου Αθηνών» και μελοποιήθηκε από τον Μανώλη Καλομοίρη. Το 1944 μελοποιήθηκε και από τον Αλέκο Ξένο)

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ - Γύριζε

«Γύριζε, μὴ σταθῇς ποτέ, ρίξε μας πέτρα μαύρη,

ὁ ψεύτης εἴδωλο εἶν᾿ ἐδῶ, τὸ προσκυνᾷ ἡ πλεμπάγια,

ἡ Ἀλήθεια τόπο νὰ σταθῇ μιὰ σπιθαμὴ δὲ θἄβρῃ.

Ἀλάργα. Μόρα τῆς ψυχῆς τῆς χώρας τὰ μουράγια.

Ἀπὸ θαμποὺς ντερβίσηδες καὶ στέρφους μανταρίνους

κι ἀπὸ τοὺς χαλκοπράσινους ἡ Πολιτεία πατιέται.

Χαρὰ στοὺς χασομέρηδες! Χαρὰ στοὺς ἀρλεκίνους!

Σκλάβος ξανάσκυψε ὁ ρωμιὸς καὶ δασκαλοκρατιέται.

Δὲν ἔχεις, Ὄλυμπε, θεούς, μηδὲ λεβέντες ἡ Ὄσσα,

ραγιάδες ἔχεις, μάννα γῆ, σκυφτοὺς γιὰ τὸ χαράτσι,

κούφιοι καὶ ὀκνοὶ καταφρονοῦν τὴ θεία τραχιά σου γλώσσα,

τῶν Εὐρωπαίων περιγελᾷ καὶ τῶν ἀρχαίων παλιάτσοι.

Καὶ δημοκόποι Κλέωνες καὶ λογοκόποι Ζωίλοι,

καὶ Μαμμωνᾶδες βάρβαροι, καὶ χαῦνοι λεβαντίνοι.

λύκοι, ὦ κοπάδια, οἱ πιστικοὶ καὶ ψωριασμένοι οἱ σκύλοι

κι οἱ χαροκόποι ἀδιάντροποι καὶ πόρνη ἡ Ρωμιοσύνη!»

(1908)

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

(13 Γενάρη 1859 – 27 Φλεβάρη 1943)

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ - Τριλογία του θυμού

Οἱ Καλόγεροι

Εἴμαστ᾿ οἱ ἄνεργοι καὶ οἱ ἄχαροι,

καὶ τῆς ζωῆς εἴμαστ᾿ ἐμεῖς οἱ καταλαλητάδες,

γιὰ νὰ πατᾶμε καὶ νὰ σβήνουμε εἴμαστε

τὰ ὡραῖα καὶ τ᾿ ἀληθινά, τ᾿ ἄνθια καὶ τὶς λαμπάδες.

Τὸν ἥλιο καὶ τὰ ἡλιόχαρα ὀχτρευόμαστε,

καὶ τὶς ἀγάπες τῆς καρδιᾶς καὶ τοῦ παιδιοῦ τὰ γέλια,

μὲ νεκροσάβανο σκεπάζουμε

τὸ Λόγο τὸν τετράψυχο στὰ γαληνὰ Βαγγέλια.

Εἴμαστ᾿ ὁ κούφιος ἦχος ὁ παράταιρος

στῶν κεραυνῶν τὸ ταίριασμα καὶ στῶν κελαιδημάτων,

χαλάσματα καὶ σκιάχτρα κάνουμε

τοὺς θείους ναοὺς καὶ τὰ λευκὰ κορμιὰ τῶν ἀγαλμάτων.

Μὰ νὰ ὁ ραγιᾶς τὰ σύντριψε τὰ σίδερα,

«Ζωή!» ὁ Τεχνίτης ἔκραξε, Σοφέ, ἀλαλάζεις «Νίκη!»

φύγαμε τότε καὶ τρυπώσαμε

μέσ᾿ στῶν ἐρήμων τὶς μονιὲς καὶ γίναμεν οἱ λύκοι.

Καὶ τώρα κάθε ποὺ ἀπαντήσουμε

τὴν Ὑπατία τὴν ἄτρομην Ἰδέα τὴν ἀστρομάτα,

τὴ σφάζουμε, τὴ χιλιοκομματιάζουμε,

καὶ - ὦ λύσσα! - τὰ κομμάτια της τὰ ρίχνουμε στὴ στράτα.

Ἡ βέργα τοῦ Ζωΐλου

Στὴν πλάση, ἀπὸ τῆς θάλασσας τὴ μάνητα

ὡς τὸν τριγμὸ τοῦ σαρακιοῦ, κι ἀπ᾿ τὸ βουνὸ ὡς τὸ χνούδι,

καὶ μέσα στὰ βουβὰ καὶ μέσ᾿ στ᾿ ἀσίγητα,

στὰ πάντα δυσκολόβρετο κοιμᾶται ἕνα τραγούδι.

Καὶ τὸ τραγούδι τὸ ξυπνᾶνε οἱ Ὅμηροι,

σάρκα τοῦ δίνουν, ψυχή, φῶς, τὸ κάνουν πλάσμα καὶ ἄστρο,

κ᾿ ὕστερα ἐσεῖς, κιθάρες δρόμο δόστε του!

Μὲ τὸ τραγούδι ὑψώνεται τῆς Πολιτείας τὸ κάστρο,

μέσ᾿ στὸ τραγούδι ὁ Νόμος πρωτοβλάστησε,

κι ἀπὸ τῆς λύρας τὰ ὄνειρα τὰ ἔργα τὰ μεγάλα

οἱ δόξες τῶν ἐθνῶν τῶν κοσμοξάκουστων

κρατοῦνε πρωτοβύζαχτο τοῦ τραγουδιοῦ τὸ γάλα.

Γιὰ τοῦτο πλάστες καὶ προφῆτες οἱ Ὅμηροι,

ἀταίριαστοι, ἀδασκάλευτοι, ἄκακοι, ξένοι, ὡραῖοι

μέσα στὴ θεία τους γλώσσα τὴν ἀγράμματη

Ἡρώων ἀλαλάζει λαός, μιᾶς μάννας καρδιὰ κλαίει.

Μέσα στὴ θεία τους γλώσσα τὴν ἀγράμματη

μὲ πρόσωπο Πεντάμορφης εἶναι γραμμέν᾿ ἡ Ἰδέα,

ζωές, ἀλήθειες, πάθια, λαχταρίσματα,

κι ὅλα ὅσα λέτε, ἀστόχαστοι καὶ ἀνίδεοι, χυδαῖα!

Γιὰ τοῦτο καταριέστε τὸ τραγούδι τους,

ποὺ ρέει γοργὰ μὲ τὰ νερὰ ψηλάθε τὰ καθάρια,

ἐσεῖς, τοῦ Ξεπεσμοῦ λουλούδια ἀτίμητα

σᾶς ἔχει ὁ νοῦς ἀπόπαιδα κ᾿ ἡ ἀσκημιὰ βλαστάρια!

Γιὰ τοῦτο, ἂν κάνουν οἱ Ὅμηροι νὰ τρέμετε,

τρομάρα τοῦ ἀνεμόδαρτου στὸ δέντρο ἀπάνω φύλλου,

τῶν Ὁμήρων τους ἴσκιους δὲν τοὺς τρέμετε.

Κι αὐτοὺς χτυπᾶτε, παίρνοντας τὴ βέργα τοῦ Ζωίλου!

Ὁ ποιητής

Μόνος. Ἕν᾿ ἄδειο ἀπέραντο τριγύρω μου,

καὶ μιᾶς πολέμιας χλαλοῆς ἀσώπαστη ἡ φοβέρα.

Κι ὅταν ἐκείνη κατακάθεται,

μόνος, θανάσιμη σιωπὴ παγώνει πέρα ὡς πέρα.

Μόνος. Μ᾿ ἀρνήθηκαν οἱ σύντροφοι,

κι ἀπὸ τὸ πλάι μου γνωστικὰ τ᾿ ἀδέρφια τραβηχτῆκαν.

Μ᾿ ἔδειξε κάποιος. - Νὰ τος! - Καταπάνω μου

γυναῖκες, ἄντρες, γέροντες, παιδιά, σκυλιὰ ριχτῆκαν.

Τὸ χέρι τὸ ἀκριβὸ τῆς Ὁδηγήτρας μου,

ποὺ μὲ κρατοῦσε, ἀνοίχτηκε πρὸς ἄλλα χάιδια ... Μόνος.

Σὲ βάθη μυστικὰ περνοῦνε ἀστράφτοντας

τῶν ἀσκητάδων οἱ χαρές, τοῦ μαρτυρίου ὁ θρόνος.

Φωτιά ῾βαλαν, τὸ κάψανε τὸ σπίτι μου,

καὶ σύντριψαν τὴ λύρα μου μὲ τὴ βαθιὰ ἁρμονία.

Τὴν Πολιτεία δυὸ Λάμιες τὴ ρημάζουνε:

ἡ λύσσα τοῦ καλόγερου, τοῦ δασκάλου ἡ μανία.

Τῆς Πολιτείας ἡ πόρτα κλείστηκε,

μὲ διώξανε, ἔρμος βρέθηκα στὰ ἕρμα μονοπάτια

καὶ τῆς Ἰδέας τῆς ἀστρομάτας, ποὺ ἔσφαξαν

ἀπὸ τὴ στράτα μάζωξα τὰ ὁλόφωτα κομμάτια.

Καὶ τἄσπερνα στὸ διάβα μου, καὶ φύτρωναν

ἐδῶ παράδεισοι, κ᾿ ἐκεῖ βασίλεια, κ᾿ ἐκεῖ πέρα

παλάτια κ᾿ ἐκκλησιὲς καὶ δρακοντόκαστρα.

Κι ὅλα στὴν ἴδια εὐφραίνονταν ἀνύχτωτην ἡμέρα.

1901

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

(uoa.gr)

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ - Ακούστε! (Ο γκρεμιστής)

«Ακούστε. Εγώ είμαι ο γκρεμιστής, γιατί είμ' εγώ κι ο κτίστης,

ο διαλεχτός της άρνησης κι ο ακριβογιός της πίστης.

Και θέλει και το γκρέμισμα νου και καρδιά και χέρι.

Στου μίσους τα μεσάνυχτα τρέμει ενός πόθου αστέρι.

Κι αν είμαι της νυχτιάς βλαστός, του χαλασμού πατέρας,

πάντα κοιτάζω προς το φως το απόμακρο της μέρας.

εγώ ο σεισμός ο αλύπητος, εγώ κι ο ανοιχτομάτης

του μακρεμένου αγναντευτής, κι ο κλέφτης κι ο απελάτης

και με το καριοφίλι μου και με τ' απελατίκι

την πολιτεία την κάνω ερμιά, γη χέρσα το χωράφι.

Κάλλιο φυτρώστε, αγκριαγκαθιές, και κάλλιο ουρλιάστε, λύκοι,

κάλλιο φουσκώστε, πόταμοι και κάλλιο ανοίχτε τάφοι,

και, δυναμίτη, βρόντηξε και σιγοστάλαξε αίμα,

παρά σε πύργους άρχοντας και σε ναούς το Ψέμα.

Των πρωτογέννητων καιρών η πλάση με τ' αγρίμια

ξανάρχεται. Καλώς να 'ρθει. Γκρεμίζω την ασκήμια.

Είμ' ένα ανήμπορο παιδί που σκλαβωμένο το 'χει

το δείλιασμα κι όλο ρωτά και μήτε ναι μήτε όχι

δεν του αποκρίνεται κανείς, και πάει κι όλο προσμένει

το λόγο που δεν έρχεται, και μια ντροπή το δένει.

Μα το τσεκούρι μοναχά στο χέρι σαν κρατήσω,

και το τσεκούρι μου ψυχή μ' ένα θυμό περίσσο.

Τάχα ποιος μάγος, ποιο στοιχειό του δούλεψε τ' ατσάλι

και νιώθω φλόγα την καρδιά και βράχο το κεφάλι,

και θέλω να τραβήξω εμπρός και πλατωσιές ν' ανοίξω,

και μ' ένα Ναι να τιναχτώ, μ' ένα Οχι να βροντήξω;

Καβάλα στο νοητάκι μου, δεν τρέμω σας όποιοι είστε

γκρικάω, βγαίνει από μέσα του μια προσταγή: Γκρεμίστε!»

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ