Γι’ αυτή την Αθήνα, την αδούλωτη και τη μαχόμενη… (Δεκέμβρης του ΄44)

«… Εδώ σε τούτη την παράξενη χώρα που τα ποτάμια της,

που οι πέτρες και τα φαράγγια της,

τα σύννεφα και τα βουνά της βγαίνουν μαζί με μας στον πόλεμο

και πολεμάνε και πληγώνονται,

εδώ σ’ αυτά τα δέντρα που οι αρματωλοί κι οι κλέφτες

κρέμασαν τα τραγούδια τους, πέθανε ο Μπάυρον!

Πάει καιρός που έχει πεθάνει ο Μπάυρον!

 Και μια που έναν απόγονο δεν άφησε για την Ελλάδα του,

τι ήρθαν να κάμουν εδώ σήμερα οι στρατιώτες της πατρίδας του

για να το ειπούμε στα πουλιά να του το τραγουδήσουν;

Τους περιμέναμε να ’ρθουν να μας ξαναφιλέψουν

λίγα λουλούδια από τη γης του αγαπητού μας Σέλεϋ

κι ήρθαν να μας σταυρώσουνε το λαό μας τον Άδωνη!

Τον χιλιοπληγωμένο μας Άδωνη. Σηκωθείτε

ν’ αρπάξουμε στα χέρια μας τις σάλπιγγες της πατρίδας!

Να τους το ειπούμε να το καταλάβουνε: Δεν χαμηλώνει ο Όλυμπος.

Να τους το ειπούμε να το καταλάβουνε πως δεν αλλάζει ο ήλιος!

Πως δεν αλλάζουνε τα χρώματα ποτές σ’ αυτή τη χώρα,

και πως ποτέ δεν κόπηκε στη μέση το τραγούδι.

Το αφήνει ο γέρος του Μωριά ― το ξαναπιάνει ο Άρης,

το αφήνουν τα κλεφτόπουλα ― το παίρνουν οι ελασίτες,

το παίρνουν τα ψηλά βουνά, το σέρνουν τα ποτάμια

το αφροκοπούν οι θάλασσες ― καίγονται τα λημέρια

Μωριά και Ρούμελη…»

Αυτή την ιστορία την έζησε ο λαός μας έτσι όπως τη δίνουν πλαστικά οι στίχοι του Νικηφόρου Βρεττάκου που ακούσατε. Πέρασαν από τότε 17 χρόνια. Μα τίποτα δεν σβήνεται από την εθνική μνήμη.

Τέσσερα χρόνια είχε κρατήσει η νύχτα της φασιστικής κατοχής. Και για να διώξει το σκοτάδι της ο λαός ρίχτηκε σε τιτάνια, σκληρή και άνιση μάχη. Άστραψαν ως τον ουρανό οι λάμψεις από τις εκρήξεις του Γοργοπόταμου και των Τεμπών. Στους κάμπους βροντούσε το κανόνι και στα βουνά κεραυνοί. Λαμπάδες τα χωριά στο βωμό της λευτεριάς, χιλιάδες οι νεκροί του μεγάλου αγώνα.

Η μούσα του Νίκου Παπά έτσι μας τραγούδησε εκείνη τη νύχτα:

Άγγελος Σικελιανός: Για τους αδελφούς μου στρατιώτες του μετώπου

«…Βλέποντας ο Σικελιανός το φασισμό να απλώνει πάνω από την Ευρώπη και να αρπάζει στα βρόγχια του τον χιλιοβασανισμένο ελληνικό λαό, πετά τον ιδεαλισμό, τον εγωτισμό, την ωραιοπάθειά του και στρέφει την καρδιά και το πνεύμα του στη ζωή και το λαό. Σμίγει την ποίησή του με τον απελευθερωτικό αγώνα και τους σοσιαλιστικούς πόθους του λαού. Το 1941 εντάσσεται στο ΕΑΜ και πρωτοστατεί στην προπαγάνδισή του με πέντε χειρόγραφα ποιήματα, με τίτλο «Ακριτικά», τα οποία, εικονογραφημένα με ξυλογραφίες του Σπύρου Βασιλείου, κυκλοφορούν παράνομα. Σ' όλη τη διάρκεια της Κατοχής, υποφέρει όπως όλοι οι αγωνιστές του λαού, γυρίζοντας την πλάτη στη δυνατότητα να ζήσει με άνεση και ασφάλεια. Δημοσιεύει συνεχώς ποιήματά του σε ΕΑΜίτικα έντυπα για το «Νέο Εικοσιένα», όπως αποκαλεί το ΕΑΜ…» (από αφιέρωμα της Αρ. Ελληνούδη στον Ριζοσπάστη – διαβάστε εδώ).

Το ποίημα που παρουσιάζουμε δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Νεοελληνικά Γράμματα στις 4 Γενάρη του 1941. Οι στίχοι με τα κεφαλαία είναι του ποιητή. Ξαναδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αυγή (Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας) στην επέτειο της 28 Οκτώβρη, στα 1954.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΜΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ ΤΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ

ΣΙΜΑ Σας μόνο, εκεί μονάχα πρέπει,

στην πιο αψηλή του μόχτου σας κορφή

που τα Έργα δε χωρίζουν απ’ τα Έπη

σα θάμουνα στο πλάι σας, αδερφοί,

Εκεί που η λόγχη και το Πνέμα ειν’ ένα,

κι ένα η ψυχή μαζί με το κορμί

κι όλα τ’ αόρατα φανερωμένα

στης Εφόδου την ύστατην ορμή,

εκεί μονάχα, τον υπέρτατο αίνο,

μα του Αισχύλου τον άκρατο σκοπό

«Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΚΩΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΡΩΕΙ ΤΟΝ ΞΕΝΟ»,

καθώς ορμάτε, θ’ άξιζε να πω!

Αλλ’ αν η λόγχη και το Πνέμα ειν’ ένα,

λογιάστε το, η ψυχή μου πόχει βγει

να Σας προλάβει, πιο μπροστά από μένα,

κι ακούοντας την υπέρτατη κραυγή,

ακούοντας τον ακράτητο αυτό αίνο,

με του Αισχύλου τον άσωτο σκοπό

«Η ΕΛΛΑΔΑ ΑΣΚΩΘΗΚΕ ΚΑΙ ΤΡΩΕΙ ΤΟΝ ΞΕΝΟ»,

πέστε, πως ήρτα αυτού, να σας τον πω!

3.12.1940

ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ

Σικελιανός, η απάντηση στην πτώση μας

Με μια εύστοχη «παρέμβαση» του αγαπημένου μας Γιώργου Κακουλίδη, ποιητή και ζωγράφου, υποδεχόμαστε τη νέα χρονιά. Από τότε που γράφτηκε πέρασαν δέκα χρόνια, χρονικό διάστημα ικανό για να «μετρηθεί» η πτώση που βιώνουμε ως κοινωνία και ο καθένας ξεχωριστά. Ασυναίσθητη (;) επιλογή είτε αποτέλεσμα καταναγκασμού, είναι βέβαιο ότι κάποιοι επενδύουν και ωφελούνται από την πτώση μας. Ο γκρεμός δεν αποτελούσε ποτέ διέξοδο για τους ανθρώπους με συνείδηση. Αυτή, τη συνείδηση, φοβάται η οικονομική εξουσία (η πιο αιμοβόρα και αδίστακτη όλων) μη ξυπνήσει, αυτή προσπαθούν με κάθε τρόπο (και το καταφέρνουν, είναι η αλήθεια) να κρατήσουν στα σκοτάδια. Τα σκοτάδια που σκίζει η ποίηση μέσω των αξιότερων εκφραστών της.

Καλή χρονιά!

Καλή δύναμη!

  

 Σικελιανός: Η απάντηση στην πτώση μας

(Ριζοσπάστης, 9/4/2006)

Μέσα στο δομημένο τίποτα που μας καθιστά τυφλούς, αδύναμους καταναλωτές της αισθητικής της Νέας Δημοκρατίας, που άρχισε από τα χρόνια της δικτατορίας και συνεχίζεται, είναι καιρός να φτάσει σε μας το φως του Σικελιανού.

Από τη γέννησή του, το 1884, μέχρι το 1951, που πήρε κατά λάθος το φάρμακο που τον οδήγησε στο θάνατο, η παρουσία του Αγγελου Σικελιανού υπήρξε η πιο ευεργετική αναστάτωση που γνώρισε η τέχνη μας. Ας θυμηθούμε τι έγραψε γι' αυτόν ο Γιάννης Ρίτσος: «Ελληνας ποιητής, με την πιο βαθιά σημασία της λέξεως. Ελληνας από ένστικτο, συνείδηση και πεποίθηση, τόσο που η μυθολογία, η ιστορία και η τέχνη της Ελλάδας ν' αντιστοιχεί στα στάδια της αυτογνωσίας του και της δημιουργίας του και να συνεχίζεται στο έργο του. Στην εποχή μας που συχνά οι αξίες συγχέονται και ανταλλάσσονται κάποτε μεγάλες εθνικές, θεμελιακές παραδόσεις αιώνων, μ' έναν επίπλαστο, πρόχειρο και φανταχτερό κοσμοπολιτισμό ή και μ' έναν αποχρωματισμένο διεθνισμό, η ώρα του Σικελιανού μοιάζει να 'χει περάσει. Μα η ώρα των αληθινών ποιητών δεν περνάει ποτέ. Και θαρρώ πως πάντα θα τον συναντάμε και θα τον ανακαλύπτουμε ξανά, βοηθούμενοι έτσι ν' ανακαλύπτουμε τον εαυτό μας και το χώρο μας και, περίπου, τη μοίρα μας όσο κι αν ο έντονα φωτεινός και ανεπανάληπτος λόγος του - γνήσιος, ειλικρινής και ακριβής στα δικά του μέτρα - πέφτει κάπως βαρύς στη σύγχρονη ευαισθησία, που αξιώνει μιαν άλλη ακρίβεια και μια μεγαλύτερη μετριοπάθεια τόνου».

Μικρό Ανθολόγιο

Η ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΤΟΥ ΑΤΖΕΣΙΒΑΝΟ (ΜΑΘΗΤΗ ΤΟΥ ΒΟΥΔΑ)

Ανεπίληπτα επήρε το μαχαίρι / ο Ατζεσιβάνο. Κι ήτανε η ψυχή του / την ώρα εκείνη ολάσπρο περιστέρι. / Κι όπως κυλά, από τ' άδυτα του αδύτου / των ουρανών, μες στη νυχτιά έν' αστέρι / ή ως πέφτει ανθός μηλιάς με πράο αγέρι / έτσι απ' τα στήθη πέταξε η πνοή του. / Χαμένοι τέτοιοι θάνατοι δεν πάνε. / Γιατί μονάχα εκείνοι π' αγαπάνε / τη ζωή στη μυστική της πρώτη αξία / μπορούν και να θερίσουνε μονάχοι / της ύπαρξής τους το μεγάλο αστάχυ / που γέρνει πια με θείαν αταραξία!

Virgo Potens

Βαθιά μου μια φεγγοβολή / μεγάλη, η παρθενιά Σου. / Κι ωσά μια νέα ανατολή / στη μοίρα μου η καρδιά Σου. / Στον δρόμον όπ' ανηφορώ / κι αγκάθια είναι γεμάτος / δώσε να πάω σα σε χορό / κρίνα ν' ανθεί κι ο βάτος.../ Κάμε, στον όχλο αναμεσής, / να μην περάσω ως θύμα / αλλ' ως εδιάβη ο Μωυσής / στη μέση από το κύμα... / Σαν η αδερφή του Ααρών / το τύμπανο που εκράτει / τη βοή νικώντας των νερών / αγνάντια μου περπάτει! / Και με τα χέρια τα ιερά / π' ασπρολογάν σαν κρίνοι / τόνιζ' Εσύ τη θεία χαρά / προτού ο καιρός με κρίνει.../ Και μη μ' αφήσεις μοναχό / σα σφίξω το κοντάρι.../ Μα ως του όνειρού Σου το βυθό / γίνε κι Εσύ λιοντάρι!

Σπάρτη

Εχω καιρό που σου φυλάω καρτέρι, / ανάμεσ' απ' τους άλλους, με το μάτι / σ' εδιάλεξα σα να 'σουνα το αστέρι, / μόχει η θωριά σου την καρδιά χορτάτη, / Ακου... Ας σου σφίγγω δυνατά το χέρι, / τα νιάτα έτσι δαμάζονται σαν άτι.../ Για μια νυχτιά, της γυναικός μου αϊταίρι / θα γείρεις στο δικό μου το κρεβάτι! / Τράβα... Βαθύζωνη είναι και δεμένη / στην ομορφιά σαν την ψηλήν Ελένη... / Γιόμοσ' τη εσύ με το γενναίο σου σπέρμα... / Στο δυνατόν αγκάλιασμά σου πάρ' τη / για μια νυχτιά και σκώσε ομπρός στη Σπάρτη / μ' άξιον υγιό, τα γερατειά μου τα έρμα!