Όταν
ήμουν μαθητής γυμνασίου, θυμάμαι στη βιτρίνα του βιβλιοπωλείου της γειτονιάς
μου το Μόμπι-Ντικ· θυμάμαι πόσο επιθυμούσα να διαβάσω το βιβλίο, και πόσο με
φρέναρε ο όγκος του. Σκεφτόμουν: γνωρίζω την ιστορία από τη διασκευή (Κλασσικά
Εικονογραφημένα), έχω δει την ταινία και με συνεπήρε, μα φοβάμαι τη μακρηγορία.
Ένα βιβλίο 909 σελίδων! Όσο όμως διάβαζα το βιβλίο καταλάβαινα πόσο είχα πέσει
έξω. Η γλώσσα του έσπαγε το κέλυφος μιας χρόνιας εσφαλμένης εντύπωσης. Υπάρχει
μια γλώσσα που μιλά ο άνθρωπος που βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση και εσωκλείει
όλα τα θέματα που τον απασχολούν. Οι χυμοί της γλώσσας κυλούν −και με καταλύτη
το χιούμορ− αστείρευτοι στις φλέβες ενός οργανικού συνόλου, που ακολουθεί,
διαμορφώνει, και υποτάσσει μια ζωή ενιαία, όσο κυματιστή κι αν είναι. Αυτός
είναι ο Μόμπι-Ντικ.
Η
ιστορία είναι γνωστή. Ο θρυλικός καπετάνιος Αχαάβ κυνήγα τη μεγάλη άσπρη
φάλαινα ονόματι Μόμπι-Ντικ. Την κυνηγά με μανία και μάλιστα σ’ ένα κυνήγι τη
στιγμή που σημαδεύει με το καμάκι το σώμα της, του κόβει το πόδι. Κι εκείνος
σκυθρωπός και πληγωμένος μπαρκάρει πλέον μ’ ένα φιλντισένιο πόδι.
Για
ένα τέτοιο ταξίδι μπαρκάρει ο κύριος αφηγητής που προφανώς είναι ο ίδιος ο
συγγραφέας. Περισυλλογή και νερό είναι ενωμένο για πάντα μας λέει πριν
ξεκινήσει το μεγάλο του ταξίδι ο Ισμαήλ. Μόλις παρατηρήσει στον εαυτό του
συμπτώματα υποχονδριακά, που στο μυαλό σχηματοποιούνται σε «ηθικούς» φραγμούς,
σε δικαιολογίες ώστε να μη βγαίνει στον έξω κόσμο, αποφασίζει πως είναι η ώρα
για ταξίδι, για να μην κυκλωθεί εντελώς από τα φαντάσματα των σκέψεών του.
Πρώτη στάση πριν το ταξίδι είναι το Πανδοχείο του Φυσητήρα μ’ εκείνη τη μεγάλη
ελαιογραφία που παρασταίνει ένα μισοβυθισμένο πλοίο και μια εξαγριωμένη
φάλαινα. Από εκεί ο Ισμαήλ ξεκινά να ξεπερνά τις προκαταλήψεις του· ο Πανδοχέας
διαθέτει μόνο ένα διπλό κρεβάτι, το οποίο πρέπει να μοιραστεί μ’ έναν νέγρο που
τα πρωινά λείπει στην αγορά για να πουλήσει ανθρώπινα κεφάλια! Την ώρα που τον
βλέπει μέσα στο σκοτάδι τρομάζει, καταφέρνει όμως με τους συλλογισμούς του να
καταλύσει τον τρόμο που εκπέμπουν τα
αλλόκοτα φερσίματά του. Θα δοκιμάσω έναν ειδωλολάτρη για φίλο, σκέφτηκα,
αφού η χριστιανική φιλία έχει αποδειχτεί κούφια ευγένεια. Ο Κουίκουεγκ και ο
Ισμαήλ καταλήγουν οι καλύτεροι φίλοι ανάμεσα σ’ ένα πλήρωμα που τους κοιτά
απορημένο.
Στη
διάρκεια του ταξιδιού ο Ισμαήλ μαζί με το πλήρωμα αντιμετωπίζει, το μπουρίνι,
τα μπαταρίσματα του πλοίου, ονόματι Πίκουοντ ,σα φάντασμα. Θεωρεί πως πρέπει να
ζει σα φάντασμα, σα να ’χει ξεγράψει τον εαυτό του για να μπορέσει να βγαίνει
ζωντανός από τις βουτιές στο θάνατο. Είτε βρίσκεται στον Ισημερινό είτε στον
Πόλο συμβουλεύει τον αναγνώστη να διατηρεί το αίμα του σε σταθερή θερμοκρασία.
Οι εμπειρίες του έχουν ως βάση την πορεία μιας σκληρής εργασίας που
παρατείνεται πέραν την καθαρόαιμης ναυτικής. Εργασία με σκοπό ν’ αφαιρεθεί το
λίπος από τη φάλαινα και να αποθηκευτεί ως λάδι σε βαρέλια στο αμπάρι. Εργασία
που περιγράφεται με ζωντάνια και λεπτομέρεια και δημιουργεί μεταξύ του
πληρώματος ισχυρούς δεσμούς· σα να ζουν μια ζωή κάπως πρωτόγονη, κοινή με
λιγότερο αυστηρή πειθαρχία από εκείνη των εμπορικών πλοίων, αλλά και μια
εργασία κωμικά επικίνδυνη όταν ο Ισμαήλ βρίσκεται δεμένος με μια βοηθητική
τριχιά στη ζώνη του, με την οποία τραβά τον Κουίκουεγκ την ώρα που εργάζεται
πάνω στο κουφάρι της φάλαινας. Όμως το ζούληγμα του σπερματσέτου, του προϊόντος
αυτής της επίπονης εργασίας, πυροδοτεί χαρά στον Ισμαήλ. Όσο ζουλά το
σπερματσέτο μέσα σ’ αυτή την κολυμπήθρα νιώθει απόλυτα καθαρός από κάθε
μνησικακία, παραφορά ή κακία. Παράλληλα ανιχνεύει την αλλοτρίωση την οποία
υφίσταται ο άνθρωπος από την ειδικότητά του. Ο ξυλουργός του καραβιού είναι ένα
πολυεργαλείο, πλάθει τον εαυτό του μονάχα από την ειδικότητα, η οποία αποτελεί
και την πηγή ζωής μέσα του. Κι επειδή ο Ισμαήλ συνδυάζει την εργασία ως μέλος
του πληρώματος με την εργασία του δασκάλου παραθέτει παράλληλα με το ταξίδι και
τις γνώσεις του περί φαλαινών και φαλαινοθηρίας. Για τον Ισμαήλ, οι
φαλαινοθήρες, ενώ είναι το πιο σκληρό επάγγελμα στη θάλασσα, χαρακτηρίζονται
αδίκως: Είναι όμως χασάπηδες που κυνηγούν σπερμοφάλαινες για να γεμίσουν τ’
αμπάρια του πλοίου με το λάδι τους. Μ’ αυτό το γλυκό λάδι λούζονται όμως οι
βασιλιάδες: Πράγματι, ένας ώριμος άντρας που χρησιμοποιεί λάδι για τα μαλλιά,
αν δε το χρησιμοποιεί σα φάρμακο, ένας τέτοιος άντρας έχει, ως φαίνεται, κάποια
μαλθακότητα μέσα του. Κατά κανόνα δεν αξίζει τίποτα ολόκληρος.
